گزارش سخنرانی خاتمی در دانشکده فنی تهران به مناسبت روز دانشجو

خاتمی رئیس جمهور سابق کشور در حالی روز گذشته در سالن چمران دانشکده فنی دانشگاه تهران و به دعوت انجمن اسلامی این دانشگاه، به سخنرانی پرداخت که از قبل از آغاز برنامه جوی امنیتی بر دانشکده فنی حاکم بود. به طوری که تمامی راه‌ پله‌های منتهی به تالار چمران و هم‌چنین زیرزمین دانشکده فنی دانشگاه تهران کاملاً با داربست محافظت شده‌بود و انتظامات برنامه با بی‌سیم‌هایی که به دست داشتند مانع از نزدیک شدن دانشجویان به سالن می‌شدند. با وجود نصب نوشته‌ای مبنی بر این‌که" درب سالن تا ساعت 13 باز نخواهد شد"، در پشتی سالن چمران که مستقیماً به خیابان 16 آذر راه دارد و در این روز دور آن را داربست کشیده‌بودند و توسط مأموران حراست دانشگاه مراقبت می‌شد، به روی کسانی که کارت دعوت از سوی جبهه مشارکت و انجمن اسلامی دانشگاه تهران داشتند و با اتوبوس به محل برگزاری برنامه منتقل شده‌بودند باز بود. به طوری که پیش از آغاز برنامه و در ساعت 11 صندلی‌های سالن تقریباً پر شده‌بود. این در حالی است که ازدحام برای ورود به سالن چمران پشت در اصلی آن، هر لحظه بیش‌تر می‌شد و در نهایت عده‌ای از دانشجویان با شکستن در سالن توانستند وارد سالن شوند. این در حالی است که نماینده گروه "دانشجویان و دانش‌آموختگان لیبرال دانشگاه‌های تهران" و نماینده تشکل دموکراسی‌خواه دانشگاه تهران علی‌رغم درخواست از مسئولان برگزاری برنامه جهت حضور در سالن، اجازه حضور در سالن و پرسیدن سؤال‌های خود نیافتند.

سخنرانی رئیس دولت اصلاحات در حالی آغاز شد که جمعی از دانشجویانی که بیرون درهای بسته مانده‌بودند، با سردادن شعارهایی خطاب به برگزارکنندگان برنامه، قصد حضور در سالن را داشتند که به شدت از سوی انتظامات برنامه مورد ضرب و شتم واقع شدند و پس از افزایش ازدحام بیرون در سالن، انتظامات برنامه دو بار جهت متفرق کردن این دانشجویان از گاز اشک‌آور استفاده کردند.

در این برنامه که به مناسب روز دانشجو برگزار می‌شد رئیس دولت اصلاحات، حادثه كوی دانشگاه را نشانه مظلومیت دانشگاه دانست و گفت: حادثه كوی دانشگاه نشانه مظلومیت دانشگاه و مقاومت ستودنی این دانشگاه بود. 18 تیر جنایت بزرگی بود كه زخم مظلومیت آن هنوز دل‌‏های دلسوزان نظام را می‌‏سوزاند. در صورتی كه این حادثه هیچ ربطی به دانشگاه نداشت و سبب شد كه فشار بر دانشگاه بیشتر شود.

خاتمی، با بیان اینكه در بررسی روز دانشجو باید نكاتی را مد نظر قرار داد،‌ تصریح كرد:‌ سؤال من این است كه آیا ما واقعاً جنبش دانشجویی داریم؟ معتقدم هر جنبش خاص اجتماعی اگر ریشه در جنبش عام اجتماعی نداشته‌باشد،‌ یا پا نمی‌‏گیرد یا خیلی زود از بین خواهد رفت، پس باید هم‌سو با جنبش اجتماعی باشد تا نقش هدایت‌گری داشته‌باشد.

وی با بیان اینكه بیش از 100 سال است كه جنبشی وسیع و همه جانبه در تاریخ ایران جریان دارد، اظهار داشت: این جنبش اصیل است و ملت ایران همواره به عنوان پیشتاز این جنبش، در جهت نفی استبداد و استعمار و تلاش برای پیشرفت همه جانبه كشور و جست و جوی عدالت به عنوان مبنای كار حاكمان، حضور داشته است.

وی با تأكید بر اینكه می‌‏خواهیم آزادی‌‏های مدنی بر اساس حقوق اساسی ملت در جامعه شكل بگیرد،‌ اظهار داشت: می‌‏خواهیم از عقب ماندگی تاریخی نجات پیدا كنیم و ننگ عقب‌ماندگی را از تاریخ ملت ایران پاك كنیم. می‌‏خواهیم خودمان بر سرنوشت خود حاكم شویم. جامعه‌‏ای می‌‏خواهیم كه در آن خبری از فقر و تبعیض نباشد. البته بی‌‏انصافی است اگر بگوییم از ابتدای پیروزی انقلاب تحولاتی در این زمینه صورت نگرفته‌است، ولی هنوز به اهداف خود نرسیده‌‏ایم.

خاتمی افزود: آیا دولت توانسته‌است پشتیبان امنیت ملت باشد؟، آیا در جامعه ما میزان رای ملت است؟ یا كسانی هنوز می‌‏خواهند بر مردم قیومیت داشته باشد؟ آیا آزادی در جامعه ما نهادینه شده است؟. آیا دانشگاه‌‏های ما آزادی را احساس می‌‏كنند؟

وی خاطرنشان كرد: آیا نقد قدرت در جامعه ما هزینه ندارد و اگر ندارد این همه محرومیت برای چیست؟ چرا هنوز در بعضی از دانشگاه‌‏های ما نقد كه وظیفه دانشگاه است، به عنوان براندازی تلقی می‌‏شود؟ چرا دانشجویان ستاره‌دار می‌شوند و از تحصیل محروم می‌شوند؟ آیا واقعاً به قانون اساسی عمل می‌‏شود؟

رئیس دولت اصلاحات با بیان اینكه سند چشم انداز بیست ساله یعنی اینكه هنوز ما به آن اهداف اصیل انقلاب نرسیده‌‏ایم،‌‏تصریح كرد: یعنی برای رسیدن به اهداف انقلاب باید تلاش كنیم. اینكه می‌‏گوییم باید انقلاب و ارزش‌‏های انقلاب زنده بمانند اشاره به آرمان‌‏های انقلاب دارد. البته آنچه كه به دست آمده ارزشمند است. ولی هنوز به اهداف واقعی نرسیده‌‏ایم.

وی با بیان اینكه جنبش دانشجویی باید در جهت تغییر وضع حال باشد،‌ تصریح كرد: جنبش دانشجویی باید در فكر پیشرفت و توسعه مردم باشد و رسیدن به نظم و نظامی كه در آن همه حق و حرمت دارند و نظامی كه در آن نشانی از استبداد نباشد.

خاتمی با تاكید بر اینكه دانشگاه به لحاظ خصوصیتی كه دارد، می‌‏تواند دارای نقش رهبری در جامعه باشد،‌ تصریح كرد: جوانی، متصل نبودن به قدرت، آشنایی با جهان و جامعه ویژگی‌‏هایی است كه می‌‏تواند نقش رهبری جامعه را به دانشگاه بدهد.

وی ادامه داد: ‌‏داشتن اندیشه روشن و نقش تاثیرگذار بر جامعه از توان ایجاد نقش مرجعیت در جامعه ما كه دچار بحران مرجعیت شده است از ویژگی‌‏هایی است كه جنبش دانشجویی می‌‏تواند داشته باشد.

خاتمی با اظهار تاسف از اینكه در جامعه مرجعیت‌‏های موثر دینی و مدنی تحدید شده‌‏اند، اظهار داشت: جنبش دانشجویی اگر روشن و واقع بین باشد، می‌‏تواند تا حدود زیادی این نقش مرجعیت را داشته باشد. باید بتواند هم زبان با جامعه، شرایط زمانی و مكانی را درك كند و نیازهای واقعی جامعه را دریابد و شعارهای خود را مطابق با آن نیازها بدهد.

وی تاكید كرد: در جامعه ما غلبه با تفكر و ایمان دینی است. جنبش دانشجویی معطوف به قدرت نیست. در عین حال كه برای روی كار آمدن قدرت سالم تلاش می‌‏كند همواره به عنوان نقاد قدرت باقی می‌‏ماند تا جلوی خودكامگی را بگیرد.

وی تصریح كرد: در انتخابات ریاست جمهوری باید به سراغ كسانی برویم كه هم تحول‌‏خواه باشند، هم برنامه داشته باشند و هم حساسیتی كه بر ما وجود دارد، بر روی آنها وجود نداشته باشد. ما باید تلاش كنیم آنچه به نفع ملت و كشور است، اجرا شود.

خاتمی با طرح این سوال كه آیا برنامه و شعار خوب داشتن كافی است، ادامه داد: اگر منتخب مردم با پشتوانه تعامل ملی و پشتیبانی همه اركان نظام روی كار نیاید، امكان رشد نیست. دستگاه‌‏ها و نهادهایی كه دارای قدرت هستند باید پشتیبانی كنند و یا حداقل كارشكنی نكنند. باید در مسیر خدمت به مردم حركت كرد و برای اعتلای كشور و تامین آزادی تلاش كرد.

رئیس‌‏جمهور پیشین كشورمان خاطرنشان كرد: باید سعی شود كسانی كه نمی‌‏توان آنان را رد صلاحیت كرد و یا رد صلاحیت آنان هزینه سنگین دارد، در صحنه شركت كنند. اگر این مشكل نبود قطعاً افراد باصلاحیتی حضور داشتند كه می‌‏توانستند خدمت به سزایی كنند.

پرسش و پاسخ این برنامه اما در حالی صورت می‌گرفت که درخواست دانشجویان لیبرال و دانشجویان دموکراسی‌خواه و جمعی از دانشجویان دانشگاه آزاد جهت پرسش از ایشان بی‌پاسخ ماند و نمایندگان آن‌ها نیز نتوانستند وارد سالن شوند. در آغاز این پرسش و پاسخ که به صورت کتبی و با انتخاب مجری برنامه صورت می‌گرفت، خاتمی در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینكه چه مسائلی بر آمدن یا نیامدن شما به انتخابات اثر دارد؟ اظهار داشت: ما هم آزادی می‌‏خواهیم و هم استقلال و هم پیشرفت و عدالت. باید واقع بین بود و ایده‌‏آل گرایی نكرد. معتقدم ایران زمینه‌‏های بسیار مساعدی برای پیشرفت دارد و مردم ما شایسته برخورداری از آزادی هستند. به نظر من آسان‌‏ترین كار داشتن برنامه است.

خاتمی با بیان اینكه ما تجربه تدوین دو برنامه سوم و چهارم و اجرایی كردن برنامه سوم را داریم،‌‏یادآور شد:‌ اكنون شرایط بسیار سخت است، ما نتوانسته‌‏ایم در مسیر اهداف چشم انداز حركت كنیم. اما تحول و پیشرفت در جامعه نیازمند برنامه است تا هم مردم در جایگاه اقتصادی مناسب قرار گیرند و هم تهدیدها در عین حال كه بر اصول پافشاری می‌‏كنیم،‌‏كاهش یابد و هم عدالت اجتماعی اجرا شود.

وی در ادامه یادآور شد: اگر برنامه خوبی داشته باشیم با دو مساله نیز مواجه‌‏ایم كه اولین مساله توقع مردم است. مردم انتظار دارند مشكلات حل شود و مساله دوم نیز تهدید دستگاه‌‏هایی است كه باید پشتیبانی كنند. آن زمان همه انتقاد می‌‏كردند و امروز شرایط گل و بلبل است. نمی‌‏شود به مردم قول داد و نتوان عمل كرد و بعد هم همه جریانات شروع به حمله كنند. من معتقدم كسی باید بیاید كه می‌‏تواند كاری انجام دهد. اكنون من پاسخ منفی به حضور در انتخابات نمی‌‏دهم و در حال بررسی هستم.

خاتمی در پاسخ به سوالی دیگر در خصوص اینكه با توجه به وضعیت موجود بهترین استراتژی گروه‌‏ها به ویژه دانشجویان برای حضور در انتخابات چه خواهد بود، یادآور شد:‌‏ آنچه برای انتخابات لازم است وجود داشته باشد،‌‏ آزادی فضای انتخابات و اطمینان مردم از حرمت رای‌‏شان است. دوستان از هر جناح و گروه ابتدا باید برنامه خود را ارائه دهند و به مردم اطمینان داده شود كه نمایندگان واقعی جریانات می‌‏توانند در عرصه انتخابات حضور داشته باشند. باید بدون تخریب و با ترویج برنامه‌‏های خود در انتخابات شركت كرد و در عین حال مردم هستند كه اگر فضا باز باشد، باید نظر خود را اعلام كنند. مهم این است اطمینان مردم جلب شود كه از رای آنان حفاظت می‌‏شود. در غیر این صورت حضور در انتخابات كاهش می‌‏یابد كه اولین زیان آن به نظام است.
وی افزود: از سوی دیگر اگر مردم و آنان كه تا حدودی ناامید و نگران هستند، با امید به صحنه بیایند، تردیدی نیست كه نتیجه رای مردم در جهت مسیر خاستگاه آنان یعنی آزادی، عدالت و پیشرفت خواهد بود. بخشی از این موضوع در دست برگزار كنندگان است و بخشی دیگر هم در دست كاندیداها كه با ارائه برنامه روشن مردم را پای صندوق‌‏های رای بیاورند.رئیس بنیاد باران در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینكه كاندیداها برای مبارزه با كارشكنی نهادهای مختلف چه استراتژی باید داشته باشند؟ تصریح كرد: باید در این زمینه كار شود، البته همه چیز دست ما نیست. در انتخابات گذشته دیدیم كه نیروهای انقلابی و ارزش‌‏مدار به دلیل آنكه مورد پسند برخی نبودند از صحنه حذف شدند. از290 كرسی امكان رقابت در 104 كرسی وجود داشت آیا اگر در 290 كرسی نامزدهای اصلاح طلب اجازه رقابت پیدا می‌‏كردند امروز بیش از 50 درصد مجلس در اختیار اصلاح طلبان نبود.

وی با بیان اینكه دیگر امروز رد و تائید صلاحیت‌‏ها اثر منفی در جامعه ندارد، گفت: این امر باعث تاسف است. امروز زندان رفتن در این نظام باعث خفت نیست و این بسیار بد است. ما از حوزه دفاع از اسلام و جمهوری اسلامی سخن می‌‏گوییم، باید بگونه‌‏ای شرایط باشد كه هر كس كه با او برخورد می‌‏شود، مانند یك انسان مجرم خطرناك باشد نه اینكه تنها به خاطر انتقام و به دلیل داشتن سلایق سیاسی برخورد و یا رد صلاحیت شود.

خاتمی در ادامه افزود:در انتخابات باید نظارت كامل از سوی ملت و نمایندگانی كه ممكن است،‌ مورد ستم قرار گیرند، وجود داشته باشد، كه در انتخابات مجلس شاهد آن نبودیم.
وی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینكه آیا هشت سال كافی نیست؟، گفت: برای رسیدن به آرمان‌‏ های انقلاب هشت سال كافی نیست، بلكه وقتی اصلاحات تدریجی است، 28 سال هم برای آن كافی نیست. من به هیچ وجه نمی‌‏گویم كه عیب نداشتیم‌‏. اتفاقاً عیوب زیادی هم داشتیم و حتی برخی فرصت‌‏ها را از دست دادیم. اگر آن زمان كه برخی در مقابل اصلاحات و خواست مردم ایستادگی می‌‏كردند، با قاطعیت بیشتری عمل كرده بودیم، نتیجه بهتر بود. اگر بعضی از كارشكنی‌‏ها انجام نمی‌‏شد، قطعاً دستاوردهای بیشتری داشتیم و در عین حال اعتراف می‌‏كنم ضعف در دولت نیز وجود داشت.

وی در ادامه توضیح داد: معتقدم كه دولت كنونی با شجاعت برای مذاكره با آمریكا پیشگام شده است و راه مذاكره را بسته نمی‌‏داند و این قابل ستایش است. اما ما حتی تقاضای مذاكره با آمریكا را هم نكردیم. در آن زمان من در مصاحبه‌‏ای با دفاع از اصول و ارزش‌‏ها به گونه‌‏ای صحبت كردم كه برای اولین بار دولت آمریكا شرطی كه امام(ره) گذاشته بودند یعنی عذرخواهی آمریكا و عدم دخالت آن، را اجرا كرد؛ یعنی برای اولین بار و آخرین بار دولت آمریكا رسماً از ملت ایران عذرخواهی كرد كه 30 سال در ایران اشتباه می‌‏كردیم. اما به جای اینكه از این فرصت برای رفع مشكلات و تامین منافع ملی استفاده شود، موج تبلیغات گسترده علیه اصلاحات صورت گرفت، به گونه‌‏ای كه یك سال بعد از عذرخواهی دولت آمریكا، ایران محور شرارت معرفی شد.

وی در عین حال خاطر نشان كرد:‌ البته به نام اصلاحات حرف‌‏های بی‌‏ربطی گفته شد اما آنها را به حساب اصلاحات مورد علاقه من نگذارید. اكنون اگر اصلاحات روی كار بیاید تجربه هشت سال دولت اصلاحات و چهار سال اخیر را هم دارد.

خاتمی در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به سوالی كه آیا با شرایط كنونی اصولا امیدی به آینده نظام وجود دارد، تصریح كرد: ایران كشور مهمی است و انقلاب شما انقلاب بزرگ بوده است، بنده به هیچ وجه معتقد نیستم كه دولت فعلی می‌‏خواهد مشكل درست كند قصد آنها خیر است اما به هر حال برنامه‌‏هایی كه اجرا می‌‏كنند كشور را با مشكل مواجهه می‌‏كند.

وی با بیان اینكه افتخار می‌‏كنم سند چشم انداز 20 ساله نظام در زمان مسوولیت بنده در دولت تدوین شد، تصریح كرد: سند چشم انداز نقشه راه برای كشور است و براساس آن برنامه پنج ساله تدوین شده است و اگر براساس آن حركت می‌‏كردیم قطعا مشكلات ما كمتر از امروز بود ولی دوستان ما در دولت نهم تشخیص دادند كه برنامه خوبی نیست ولی سوال اینجاست كه اگر برنامه پنج ساله نظام برای اداره كشور مناسب نبود، چه برنامه‌‏ای به جای آن گذاشتید،معتقدم باید مسوولان كشور به خود بیایند و بدانند ادامه روند فعلی درست نیست.

خاتمی با تاكید بر اینكه نگران آینده نیستم، تصریح كرد: صحبت ما این است كه با روشی سریع‌‏تر و ارزان‌‏تر می‌‏توانیم به اهداف خود برسیم و یا این كه با روشی دورتر و گرانتر، كه معتقدم اگر شرایط به وضعیت فعلی ادامه پیدا كند با روشی دورتر و گرانتر به اهداف می‌‏رسیم و اگر شیوه‌‏ها عوض شود ارزان‌‏تر و سریعتر به اهداف خواهیم رسید.

رئیس جمهور سابق كشورمان در پاسخ به سوالی مبنی بر اینكه در برابر اندیشه‌‏هایی كه به نام اصلاحات و مخالف با نظرات شما عمل كردند چه جوابی می‌‏دهید؟ گفت: در جامعه متكثر هستیم و معتقدم هر كسی هر اندیشه‌‏ای دارد باید بتواند ابراز كند مگر امام (ره) زمانی كه در پاریس بودند، نگفتند كه حتی كسانی كه اصل دین اسلام را قبول ندارند در جمهوری اسلامی آزادند، باید صحبت كنند و تشكل داشته باشند.بنابراین هر كس هر اندیشه‌‏ای دارد، حتی اگر مارکسیست باشد یا ماتریالیست باشد، مورد احترام است حال می‌‏خواهد از خاتمی عبور كند یا خیر.

وی تاكید كرد: ما اندیشه خودمان را در زمینه‌‏های مختلف می‌‏گوییم هر كس می‌‏خواهد عبور كند و هركس می‌‏خواهد عبور نكند.

وی در پاسخ به سوالی در مورد اینكه اگر قرار است در جمهوری اسلامی ایران آزادی وجود داشته باشد، پس تكلیف دانشجویان غیر دینی كه می‌‏خواهند فعالیت كنند چه می‌‏شود، گفت: بارها در شورای عالی انقلاب فرهنگی هم مطرح كردند كه چرا باید ما فقط انجمن اسلامی داشته باشیم همه جریانات باید بتوانند فعالیت كنند.

خاتمی، در پاسخ به سوالی مبنی بر اینكه شما در دولت اصلاحات چه كاری در این حوزه كردید؟ گفت: كارهایی را انجام دادیم و كارهایی را نكردیم و مقداری هم نگذاشتند، انجام دهیم.رئیس‌‏جمهور امكانات محدودی دارد و اگر تنها نظرمن بود خیلی كارها می‌‏كردم ومعتقدم وقتی می‌‏گوییم جمهوری اسلامی به این معنا نیست كه دیگر مذاهب حقوق اساسی ندارند. از افتخارات ما این است كه جمهوری اسلامی را به گونه‌‏ای مطرح كنیم كه رای یك زرتشتی مسیحی و یهودی با رای یك مسلمان در موارد حساس و ضروری یكی باشد.

وی افزود به شرط آن كه به هیچ وجه نباید كوشش‌‏های دینی و غیردینی زمینه‌‏ای برای برخی فعالیت‌‏های سیاسی شود و به صرف اینكه فردی متعلق به دینی خاصی است نباید از حق تحصیل، حق فعالیت و حق حیات محروم شود و اگر هم قوانین داریم كه این محدودیت‌‏ها را ایجاد می‌‏كند باید سعی كنیم آنها را اصلاح كنیم.

سخنرانی خاتمی در حالی پایان یافت که جو بیرون سالن هم‌چنان ملتهب بود.