Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

ایران هسته‌ای، پیش و پس از انقلاب ۵۷- قسمت دوم


۱۳۹۱/۲/۴ - ۲۲:۴۳

اشتراک گذاری در بالاترین
اشتراک گذاری در خوشمزه
اشتراک گذاری در فیس بوک
اشتراک گذاری در فرندفید
اشتراک گذاری در توییتر
ایمیل کردن این مطلب


علی‌رضا فیروزی

لغو تمامی قراردادهای اتمی ایران در ابتدای انقلاب ۵۷

در اولین اقدام‌ها پس از شکل گیری شورای انقلاب، ایران توافقنامه خود با کنسرسیوم اورودیف را لغو کرد و خواستار آن شد که وام یک میلیارد دلاری این کشور که برای تکمیل نیروگاه تریکاستن داده شده بود، بازپس داده شو

تا ابتدای انقلاب، تلاش حکومت شاه، معطوف به رشد همه جانبه در زمینه هسته‌ای بود. این مساله با توجه به تعداد قراردادهای امضا شده بین ایران و کشورهای صنعتی، نشان دهنده این مساله بوده است. اما در اولین اقدام‌ها پس از شکل گیری شورای انقلاب، ایران توافقنامه خود با کنسرسیوم اورودیف را لغو کرد و خواستار آن شد که وام یک میلیارد دلاری این کشور که برای تکمیل نیروگاه تریکاستن داده شده بود، بازپس داده شود. همچنین ایران پرداخت‌های خود به ارودیف را که برای خدمات غنی‌سازی اورانیوم از سال ۱۹۷۷ آغاز شده بود متوقف کرد.

پس از آن ایران معامله خود با فرانسوی‌ها برای ساختن یک نیروگاه برق هسته‌ای در دارخوین (نزدیک اهواز) را لغو کرد. در سال ۱۹۷۹ اولین پرونده برای پروژه‌های اتمی ایران با شکایت اورودیف از ایران به دادگاه داوری اتاق بازرگانی بین‌المللی در پاریس شکل گرفت. این دادگاه رای به توقیف اموال و دارائی‌های ایران در اورودیف داد. ایران وامی را که در زمان شاه به ارودیف داده شده بود محکوم دانست.شرکت کرافت‌ورک اونیون کار در نیروگاه بوشهر را متوقف کرده و دولت آلمان غربی از دادن مجوز صدور به تجهیزات نیروگاه امتناع کرده و با وجود درخواست ایران برای ادامه کار در نیروگاه بوشهر، دولت آلمان غربی اجازه صدور تجهیزات به ایران را نداد.

در‌‌ همان زمان شرکت فرام‌آتوم فرانسه که از ماه اکتبر ۱۹۷۸ بدون دریافت مبلغی کار می‌کرد کار خود در ایران را تعطیل کرد. شرکت کرافت‌ورک اونیون نیز تمام کارکنان ایرانی خود را اخراج کرد.در اواخر سال ۱۹۷۹ اولین موضع گیری‌های رسمی ایران از سوی فریدون سحابی معاون وزارت نیرو و سرپرست سازمان انرژی اتمی ایران اعلام شد. وی گفت این سازمان بخش مهمی از فعالیت‌های خود را کاهش خواهد داد. او گفت که کار ساخت دو نیروگاه که آلمان غربی در بوشهر می‌سازد به نیمه رسیده و ادامه خواهد یافت اگرچه همه پروژه‌های نیروگاهی دیگر متوقف خواهد شد. او گفت که هیچ خارجی در فعالیت‌های سازمان انرژی اتمی بکار گرفته نخواهد شد و کار اکتشاف و استخراج اورانیوم ادامه خواهد یافت که این نیروگاه تا سال ۱۳۷۳ بلا تکلیف ماند و در قرارداد جدیدی با روسیه، کار بازسازی و تکمیل آن شروع شد.از سر گیری ساخت نیروگاه اتمی بوشهربعد از روی کار آمدن ولادیمیر پوتین وی تلاش کرد سیاست مستقلی از آمریکا برای کشورش تدارک ببیند. از این رو درصدد برقراری مجدد رابطه با کشورهایی برآمد که روسیه سال‌ها از آن‌ها فاصله گرفته بود. بعد از برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با ایران، روسیه به همکاری در پروژه‌های عمرانی ایران علاقمند شد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها نیروگاهبوشهر بود و پوتین دستور به همکاری برای ادامه ساخت نیروگاه اتمی بوشهر را صادر کرد. این پروژه اساس همکاری‌های در حوزه انرژی ایران و روسیه را تشکیل داد. (۱)

اما با وجود این قرارداد‌ها، طبق اسناد منتشر شده توسط ویکی‌لیکس، ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در سال ۲۰۰۶ دستور کارشکنی در برنامه‌ی هسته‌ای ایران را صادر کرده‌است. گیدئون فرانک، رئیس کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل در گفتگویی با سفیر وقت آمریکا در اسرائیل اعلام کرد کرینکو، رئیس کمیسیون انرژی روسیه در ملا قات با وی گفته روند ارسال می‌له‌های سوخت نیروگاه اتمی بوشهر برای مدت طولانی به بهانه‌ی نقص فنی به تأخیر خواهد افتاد و دلیل این امر را فرمان پوتین اعلام کرده بود. کرینکو خطاب به مقام اسرائیلی در شرح کارشکنی کرملین گفته بود تغییراتی در سخت‌افزارهایی را که قرار بود برای راکتور بوشهر ارسال شود ایجاد کردند تا برنامه هسته‌ای ایران را بیشتر به تأخیر اندازند. (۲)

اولین افشاگری 

اما اولین بحث‌های جدی پس از انقلاب ایران، به سال ۲۰۰۲ میلادی و زمان تصدی محمد خاتمی به عنوان رئیس جمهوری ایران باز می‌گردد. در ماه اوت این سال گروه مجاهدین خلق، اقدام به انتشار گزارشی نمود که در آن از وجود تاسیسات غنی‌سازی نطنز و آب سنگین اراک اطلاعاتی منتشر شده بود. (۳) با آنکه نخستین بار این گروه خبر فعالیت پنهانی مراکز هسته‌ای ایران را به جهان مخابره کرد، نیویورک تایمز می‌نویسد که تلاش‌های سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا، انگلیس، و اسراییل منجر به کشف این مرکز در سال ۲۰۰۲ شد که بعد‌ها این خبر به گروه ناراضی ایرانی درز کرد. (۴)

دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای

بعد از برقراری مجدد روابط دیپلماتیک مسکو با تهران، روسیه به همکاری در پروژه‌های عمرانی ایران علاقمند شد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها نیروگاه بوشهر بود و پوتین دستور به همکاری برای ادامه ساخت نیروگاه اتمی بوشهر را صادر کرد. این پروژه اساس همکاری‌های در حوزه انرژی ایران و روسیه را تشکیل داد

اولین اعلام رسمی ایران برای دستیابی به انرژی هسته‌ای، در دوران محمد خاتمی، رئیس دولت اصلاحات صورت گرفت. محمد خاتمی در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۸۱ (برابر با ۹ فوریه ۲۰۰۳ میلادی)، خبر از تهیه‌ی سوخت هسته‌ای توسط متخصصین ایرانی برای نیروگاه‌های هسته‌ای ایران داد. (۹)

توافق نامه سعدآباد و تعلیق کامل فعالیت‌های هسته‌ای در زمان دولت هشتم ایران، این دولت حاضر به پذیرش چند توافق‌نامه شد که به تدریج کلیه فعالیت‌ها و مطالعات مرتبط با دانش اتمی در ایران را به حالت تعلیق در آورد. از مهم‌ترین این توافق نامه‌ها می‌توان به توافقنامه سعد آباد اشاره کرد، این توافق‌نامه در ۲۹ مهر ۱۳۸۲ (برابر با ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳) به امضا رسید و به موجب آن از تأسیسات اتمی ایران بازرسی‌های گسترده‌ای به عمل آمد و فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی اورانیوم نیز در ایران متوقف شد. (۵)

در این مذاکرات، حسن روحانی و کمال خرازی ریاست هیات مذاکره کننده ایرانی را بر عهده داشتند و در طرف مقابل، ریاست هیئت اروپایی را هم دومینیک دو ویلپن، جک استراو و یوشکا فیشر وزیران خارجه سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان بر عهده داشتند. (۶)

توافقنامه پاریس

پس از توافق نامه سعدآباد، ایران در پاریس توافقی با سه کشور انگلیس، آلمان و فرانسه به امضا رساند که به توافقنامه پاریس مشهور شد. این توافق‌نامه در ۱۷ بهمن ۱۳۸۲ (برابر با ۱۴ نوامبر ۲۰۰۴) در پاریس بین ایران و سه کشور فرانسه، انگلیس و آلمان به امضا رسید و به موجب آن ایران به عنوان اقدامی داوطلبانه در جهت اعتمادسازی -و نه به عنوان یک تعهد قانونی – پذیرفت که کلیه فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی و بازفرآوری مانند ساخت، تولید، نصب، آزمایش، سرهم‌بندی و راه‌اندازی سانتریفیوژهای گازی، و فعالیت‌های مربوط به جداسازی پلوتونیم را متوقف کند و در عوض اتحادیه اروپا سعی در پذیرش ایران در سازمان تجارت جهانی نماید. (۷) این سومین نشست و گفت‌و‌گوی مستقیم بین ایران و سران کشورهای عضو دائمی شورای امنیت بود که به نتایج قابل قبولی برای طرفین رسید.

نماینده مذاکره‌کننده ایران سیروس ناصری به همراه محمد جواد ظریف، محمدرضا البرزی، امیرحسین زمانی نیا، محمد سعیدی و مجید تخت روانچی مسئولیت مذاکرات در پاریس را بر عهده داشتند. (۶) این درحالی است که پیش از شروع مذاکرات قرار بوده که کیا طباطبایی و علی ماجدی مسئولیت مذاکرات اقتصادی این نشست را بر عهده داشته باشند که در جلسه حضور نداشتند. (۷)

توافق بروکسل

در آخرین توافق نامه سال ۱۳۸۲، ایران در توافق نامه بروکسل که در تاریخ ۴ اسفند ۱۳۸۲ (برابر با ۲۳ فوریه ۲۰۰۴) به امضا رسید، متعهد شد ساخت و آزمایش سانتریفیوژهای مورد نیاز برای غنی‌سازی را متوقف کند و اقدام به ساخت قطعات یدکی سانتریفیوژهای موجود در آن زمان را نیز تعلیق کند. (۸)

در این نشست، دولت‌های فرانسه، آلمان و انگلیس، از اقدامات اعتمادساز بیشتر ایران، استقبال کرده و تکرار کردند که همکاری کامل و مداوم ایران و رفع هرگونه قصوری که توسط مدیرکل آژانس گزارش شده، به اعتمادسازی فزاینده منجر خواهد شد. در این چارچوب، سه دولت به طور فعال برای شناسائی تلاش‌های ایران در اجلاس ژوئن ۲۰۰۴ شورای حکام اقدام خواهند کرد تا شورای حکام از آن پس بر اساس گزارش مدیرکل- که در صورت ضرورت ارائه می‌شود- و مطابق رویه معمولی مربوط به اجرای موافقت‌نامه‌های پادمان و پروتکل الحاقی، اقدام کند. (۸)

در همین چارچوب، دولت ج. ا. ایران، مدیرکل آژانس را از تصمیم خود برای اقداماتی که به اعتمادسازی می‌انجامد، مطلع خواهد ساخت و تأیید خواهد کرد که این اقدامات و تعلیق فعالیت‌های غنی‌سازی که به اطلاع آژانس می‌رسد، نسبت به تمامی تأسیسات موجود در ایران، اعمال شود. دولت ج. ا. ایران در آن بازه تأیید کرد که اظهار فعالیت‌های هسته‌ای ارائه شده به آژانس در مورخ ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳، تمامی موارد نیاز موافقتنامه پادمان را پوشش داده است. اظهارنامه بعدی طبق تعهدات ایران، طبق پروتکل الحاقی و زمان‌بندی تعیین شده توسط آژانس، ارائه شد. این اظهارنامه‌ها، بر طبق رویه معمولی پیش‌بینی شده در پروتکل الحاقی، مورد راستی‌آزمایی آژانس قرار می‌گیرد. (۸)

در اولین قطعنامه علیه ایران، آژانس از ایران درخواست نمود که کلیه­ اقدامات غنی سازی را تعلیق نموده و با توجه به قصورات ایران در زمینه­ فعالیت هسته­‌ای از دبیرکل خواهان گزارش به شورای امنیت می‌گردد

در پی این نشست و توافقنامه، دولت‌های غربی طرف گفت‌و‌گو اعتقاد داشتند این گام‌ها به تقویت فرایند ارتباطی ایران با اتحادیه اروپا کمک می‌کند. این روابط تا زمان روی کار آمدن دولت نهم و شروع مجدد غنی سازی ادامه داشت.

در این مذاکرات ریاست هیئت ایرانی بر عهده حسن روحانی و ریاست هیئت اروپایی بر عهده خاویر سولانا بود. (۶)

دولت نهم، از سر گیری غنی سازی، افزایش فشار‌ها

پس از توافق‌نامه پاریس در سال اول فعالیت دولت نهم، ایران در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۳۸۴ (برابر با ۸ آگوست ۲۰۰۵) اعلام کرد تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی به پایان رسیده‌است و با فک پلمب، فعالیت‌های UCF اصفهان را تحت نظارت آژانس ادامه می‌دهد. (۹)

شروع مجدد فعالیت UCF اصفهان باعث صدور قطعنامه شورای حکام در تاریخ ۲ مهر ۱۳۸۴ شد. در این قطعنامه که تنها کشور ونزوئلا به آن رای منفی داد آژانس خواهان تعلیق کامل غنی سازی اورانیوم، توقف ساخت نیروگاه آب سنگین اراک، تعلیق مجددUCF اصفهان و اختیارات فرا‌تر از آژانس به مدیر کل برای دسترسی به اشخاص، مراکز و اسناد خاص در ایران گردید.

پارلمان ایران نیز چهار روز بعد از تصویب قطعنامه شورای حکام، در پاسخ، مصوبه‌ای به تصویب رساند که طی آن ذکر شده بود، که ایران هیچ تعهدی نسبت به اجرای پروتکل الحاقی ندارد. (۹)

دومین قطعنامه شورای حکام

در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۸۴، شورای حکام سازمان ملل قطعنامه جدیدی علیه ایران صادر کرد. بر اساس این قطعنامه آژانس از ایران درخواست نمود که کلیه­ اقدامات غنی سازی را تعلیق نموده و با توجه به قصورات ایران در زمینه­ فعالیت هسته­‌ای از دبیرکل خواهان گزارش به شورای امنیت می‌گردد. این قطعنامه با رای منفی سه کشور عضو عدم تعهد و رای مثبت اکثر اعضا، من جمله روسیه و چین تصویب گردید.

اما این قطعنامه هیچ تاثیری بر روند فعالیت هسته‌ای ایران نداشت، و جمهوری اسلامی فعالیت غنی سازی را به صورت تحقیقاتی از تاریخ ۲۴ بهمن‌‌ همان سال در سایت نطنز آغاز نمود. (۱۰) در آوریل ۲۰۰۶ دانشمندان ایرانی موفق به تولید چرخه کامل سوخت هسته‌ای در مقیاس آزمایشگاهی شدند و ایران به کشورهای عضو باشگاه اتمی پیوست. (۱۱)

قطعنامه ۱۶۹۶ شورای امنیت و التیماتوم برای شروع تحریم‌ها

در پی شروع فعالیت مجدد سایت نطنز، شورای حکام پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع داد. شورای امنیت نیز با صدور قطع نامه شماره ۱۶۹۶، از ایران خواست تا فعالیت غنی سازی خود را حداکثر تا تاریخ ۹ شهریور ۱۳۸۵، به طور کامل به حالت تعلیق در آورد. در این قطعنامه برای اولین بار و به صورت صریح حکومت ایران را به اجرای تحریم‌های بین المللی تهدید کرده بودند. در این قطعنامه عنوان شده بود عدم همکاری ایران، احتمال اجرای تحریم‌های دیپلماتیک و اقتصادی علیه ایران را افزایش می‌دهد.

منابع: 
۱. خبرگزاری ایسنا، ۱۰ دی ۱۳۸۹، متکی بعد از برکناری چه می‌گوید؟
۲. روزنامه مردم سالاری، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰، مریدان کرملین
۳. خبرگزاری رویترز، ۱۴ مارس ۲۰۰۸، روزشمار فعالیت هسته ایران
۴. روزنامه نیویورک تایمز، ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲، آیا اسرائیل به ایران حمله خواهد کرد؟
۵. سایت خبری سحر، ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۸، ماحصل مذاکرات سعد آباد و میوه جنگ عراق
۶. دانشنامه ویکی پدیا، برنامه هسته‌ای ایران
۷. مجله گویا، ۳ فروردین ۱۳۸۴، روزشمار پرونده هسته‌ای ایران از توافقنامه پاریس تا مذاکرات کمیته راهبری در پاریس
۸. سایت انرژی صلح آمیر هسته‌ای، ۱۹ آذر ۱۳۸۶، توافقنامه بروکسل
۹. سایت تحلیلی اندیشه، ۲۷ فروردین ۱۳۹۱، روزشمار هسته‌ای
۱۰. بی بی‌سی فارسی، ۱۲ ژانویه ۲۰۰۶، روزشمار مناقشه هسته‌ای ایران
۱۱. دانشنامه ویکی پدیا، روزشمار برنامه هسته‌ای ایران
—————————————————————————————

• این گزارش از مجموعه یادداشت‌هایی است که به سفارش مرکز ایرانی مطالعات لیبرالیسم تهیه شده‌اند.

ایران هسته این پیش و پس از انقلاب، قسمت اول

نظر شما - لطفا از گذاشتن نظر به صورت فینگلیش خودداری کنید