Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

مبارزه علیه رژیم آپارتاید در آفریقای جنوبی (۱۹۱۲ تا ۱۹۹۲)


۱۳۹۱/۱۲/۱۳ - ۱۰:۱۰

اشتراک گذاری در بالاترین
اشتراک گذاری در خوشمزه
اشتراک گذاری در فیس بوک
اشتراک گذاری در فرندفید
اشتراک گذاری در توییتر
ایمیل کردن این مطلب


 لستر کورتز (استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه جرج میسون)

lester-kurtz

خلاصه مبارزه

مبارزه نمادین میان رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی و کسانی که در مقابل آن مقاومت می‌کردند پیچیدگی گونه‌های مختلف مقاومت مدنی را نشان می‌دهد. استفاده از مقاومت مدنی در برابر آپارتاید از ابتدا بر اساس نظریات گاندی شکل گرفت. ایدهٔ گاندی در اصل از سال ۱۹۰۶ و در آفریقای جنوبی، جایی که گاندی به عنوان وکیل یک شرکت تجاری کار می‌کرد، شکل گرفت. طولی نکشید که کنگره ملی آفریقایی‌ها (به اختصار ANC) که در سال ۱۹۱۲ تاسیس شد به نیروی اصلی مخالف با ظلم آپارتاید به کشور تبدیل شد، ظلمی که علیه هشتاد در صد جمعیت غیر اروپایی این کشور در جریان بود. در چهار دههٔ اول بیشتر از تاکتیک‌های قانونی اعتراض استفاده شد و کنگره ملی آفریقایی‌ها (ANC) در اوایل دهه پنجاه پا را فرا‌تر گذاشت و استفاده از کنش‌های مستقیم بی‌خشونت را نیز آغاز کرد. 

سفیدپوستان آفریقای جنوبی (White South Africans (Afrikaners کنترل دولت و اقتصاد را که شامل منابع طبیعی، مثل سومین ذخیره طلای جهان را به انحصار خود در آوردند. سفیدپوستان اندیشه‌های مذهبی و فلسفهٔ مبتنی بر برتری‌نژاد سفید را توسعه دادند و یک نظام قانونی و اقتصادی را با کمک نیروی پلیس و ارتش را تشکیل دادند که غیر سفید‌ها را از اقتصاد و قدرت سیاسی حذف می‌کرد. با این حال نظام متکی به کار و زحمت غیر سفید‌ها بود و از سیاست و تجارت بین المللی منزوی شد.

با دل‌سردی از بی‌نتیجه بودن کمپین بی‌خشونت، نلسون ماندلا و بقیه خواستار یک شورش نظامی شدند و گروه (Umkhonto We Sizwe) و یا «نیزه ملت» را به موازات مبارزات بی‌خشونت تشکیل دادند. حرکت نظامی هم نتوانست آپارتاید را متلاشی کند و در پایان جنبش همنوای مقاومت مدنی مردم عادی، به همراه حمایت‌ها و تحریم‌های بین المللی دولت سفید‌ها را ناگزیر به مذاکره کرد. 

در ۱۷ مارس ۱۹۹۹، دو-سوم سفید‌های رای دهندهٔ آفریقای جنوبی با پایان رژیم اقلیتی و نظام آپارتاید که در مذاکرات تعیین شده بود موافق کردند و نلسون ماندلا در اولین انتخابات آزاد به عنوان رییس جمهور آفریقای جنوبی جدید انتخاب شد. 

مبارزه استراتژیک جنبش علیه آپارتاید طی دهه‌های مختلف اوج و حضیض بسیاری به خود دید. والتر وینک صاحب‌نظر آمریکایی الاصل الهیات می‌گوید: «بی‌تردید، این جنبش بزرگ‌ترین جوشش مردم عادی در استفاده از ابزارهای بی‌خشونت درچارچوب یک مبارزه واحد در تاریخ بشریت است.»

تاریخ سیاسی:

این مناقشه با پیدایش کیپ تاون در سال ۱۶۵۲ توسط کمپانی هلندیِ هند شرقی به عنوان ایستگاه بین هلند و هند شرقی شروع شد. با توسعه کیپ تاون به محلی برای زندگی، اجداد اروپایی سفید پوستان آفریقای جنوبی در آن ساکن شدند. اقلیت سفیدی که در ‌‌نهایت کمتر از بیست در صدِ جمعیت این کشور را تشکیل می‌دادند و تقریبا تمام کنترل اقتصاد و دولت را در دست داشتند. با افزایش مقاومت علیه نظام، قانون‌هایی که بر شدت محدویت‌ها می‌افزود تصویب شد. غیرسفید‌ها به اجبار خانه‌هایشان را ترک کردند و در محله‌های جدا اسکان داده شدند. هرصدای مخالف سرکوب شد، قوانین‌نژاد پرستانه، از خارج کردن افراد و سازمان‌ها از زندگی عمومی تا تحمیل قانون ازدواج سفید با سفید و سیاه با سیاه اعمال شد. 

بعد از دهه‌ها مقاومت عیله نظام نژادپرست آپارتاید، سوال‌هایی از سوی نخبگان سفید درطول دهه هشتاد مطرح شد. این نخبگان به مثابه مدیران تجاری که از نیاز به نیروی کار با کیفیت بالا مطلع بودند در تلاش برای آماده کردن بخش کوچکی از جمعیت سیاه از اصلاحات ناچیز ناامید شدند و سرکوب‌ها افزایش یافت. این سوال‌ها حتی در کلیسای هلندی‌ای که اندیشه‌های مذهبی حامی آپارتاید را تبلیغ می‌کرد و به رژیم مشروعیت می‌داد نیز مطرح شد. 

در پایان این تناقض برای رژیم باقی ماند، در عین قدرت بسیار آسیب پذیر بود که تسلیم مبارزات بی‌خشونت شد. با وجود نیروی امنیتی قدرتمند ش، منابع زیر زمینی و توان اقتصادی، آپارتاید آفریقای جنوبی به نیروی کار غیر سفیدش، همسایگان آفریقای جنوبی و تماس‌های بین المللی با صنعت غرب وابسته بود ودر صورت لرزش این پایه‌های حمایتی پایداری رژیم به خطر می‌افتاد. 

کنش‌های استراتژیک:

ANC در سال ۱۹۱۲ تشکیل شد و اصلیترین رسانهٔ رسمی مقاوت بود. در اوایل دهه پنجاه در ابتدا تاکید بر فرم‌های قانونی اعتراض بود و اندک اندک تغییر به سوی کمپین کنش‌های مستقیم و سپس مقاومت شدید دفاعی در راستای تقویت این مقاومت شکل گرفت. کنگرهٔ پان آفریقایی‌ها (PAC) در سال ۱۹۵۹ به وجود آمد. مقاومت خشن محدود به بمب گذاری‌گاه و بی‌گاه در دفا‌تر دولتی و جلوگیری از کشتار غیر نظامی‌ها بود.‌‌ همان طور که زونس (Zunes) به درستی اشاره می‌کند تلاش نظامی ممکن است به جنبش ضربه بزند، کمپین بی‌خشونت را ضعیف کند. به مبارزات بی‌خشونت ربط داده شود و سرکوب این مبارزات را توجیه کند. مقاومت نظامی مقابل قدرتمند‌ترین ارتش قاره و شهروندان سفید مسلح شده که از جنگ نژادی می‌ترسند هیچ وقت تهدید جدی نبوده است. 

در دهه هفتاد افزایش مبارزه کارگران و حمایت اجتماعی از نیروهای مخالف، همزمان با اعتصاب‌های موفق در سال ۱۹۷۳ در دوربان آسیب پذیری رژیم را نشان داد. کارگران آجر و کاشی در یک صبح ژانویه اعتصاب کردند. اعتصاب توسط کارگران حمل و نقل و صنعتی به کارگرهای شهرداری نیز کشیده شد. در اول فوریه سی هزار کارگر در دوربان در اعتصاب بودند. رژیم آپارتاید با تکیه بر کارگرهای سیاه اقتصاد را پیش می‌برد و این اعتصابات نشان داد نارضایتی فزاینده می‌تواند به مختل کردن اقتصاد منجر شود. فعالیت‌های کارگری دوربان به روحیه دادن به اعتصاب‌ها در مناطق دیگر نیز کمک کرد و با یک اعتراض دانشجویی که شامل راهپیمایی سووِتو (Soweto) در سال ۱۹۷۶ می‌شد ادامه یافت. پلیس این اعتراض را با شلیک به یک پسر بچه سیزده ساله‌ای پاسخ گفت. در آنچه که به عنوان قیام سووِتو شناخته شد، جوان‌ها با شکستن پنجره‌ها و آتش زدن مدرسه‌ها و ساختمان‌های دولتی از کنترل خارج شدند. پلیس برای پیش روی همه جا به دانشجو‌ها شلیک کردند، اقدامی که به کشته شدن بیش از شصت نفر -از جمله دو سفید- منجر شد. 

در پرتوی برتری نظامی رژیم، در اوایل دهه هشتاد نیروهای ضد آپارتاید برای مبارزات بی‌خشونت تقریبا متحد شدند و این می‌توانست بیشترین مشارکت را در میان غیر سفید‌ها داشته باشد، اجتماع سفید‌ها را دچار تفرقه کند، و فشار‌های بین المللی را به دولت تحمیل کند. 

بر پایه جنبش بیداری سیاه (Black Consciousness Movement) که توسط ایستیو بیکو (Steve Biko)، کسی که به خاطر رفتار وحشیانه پلیس در حبس کشته شد، هدایت می‌شد. جنبش بزرگ دموکراتیک در دهه هشتاد با پیوستگی و اتحاد غیر رسمی بین ANC و جبهه متحد دموکراتیک (the United Democratic Front) به اختصار UDF تاسیس شده در سال ۱۹۸۳ و کنگره اتحادیه‌های صنفی آفریقای جنوبی (Congress of South African Trade Unions (COSATU به اختصار COSATU برای دموکراسی میان-نژادی تشکیل شد و ANC هدایت آن را به عهده گرفت. 

یکی از مهم‌ترین رهبران UFD اسقف اعظم دسموند توتو (Desmond Tutu) بود و او حمایت قابل توجهی در اجتماع سفید‌ها و از جمله شواری کلیساهای آفریقای جنوبی به دست آورد. 

در سال ۱۹۸۵ فشارهای بی‌خشونت ادامه کرد. جک (Mkhuseli Jack) بیست و هفت ساله که تحریم شرکت‌هایی را که در دست سفید‌ها بود را در شهر پورت الیزابت سازمان دهی می‌کرد. تحریم‌کنندگان مجموعه‌ای از مطالبات را ارائه کردند: اختلاط تحصیلات عمومی، خارج کردن سرباز‌ها از مناطق سیاه نشین و پایان دادن به تبعیض نژادی در محل کار. تحریم‌ها بسیار قدرتمند بودند آنچنان که رژیم در اولین بیانیه خود بعد از ۲۳ سال در تلاشی برای پایان دادن به حرکت جنبش حالت فوق العاده اعلام کرد اما این واکنش کم تاثیر بود. 

یک اعتصاب عمومی سه روزه در ژوئن ۱۹۸۸ بیش از سه میلیون کارگر و دانشجو را بسیج کرد، فلج شدن صنعت منجر به یک اعتصاب عمومی بزرگ‌تر در اوت ۱۹۸۹ شد. همچنین در اوت ۱۹۸۹ مبارزین کمپین مخالفت با قانون‌های غیرعادلانهٔ (Defiance of Unjust Laws Campaign) دهه پنجاه را که نافرمانی مدنی از قوانین ناعادلانه آپارتاید بود را احیا کردند. یکی از این قوانین مخالفان را مجبور می‌کرد که به مسافرت‌ها و فعالیت‌های خود را محدود کنند و از آن‌ها می‌خواست مرتبا به به وضعیت خود را به مامورین اطلاع دهند، همین طور مطبوعات را از نقل قول از آن‌ها منع می‌کرد. این نافرمانی مشوق عدم همکاری با نظام قانون‌گذاری سه مجلسه بود. نظامی که برای بازسازی آبروی رژیم آپارتاید در عرصه بین المللی ساخته شده بود و به ظاهر نشان نمی‌داد غیر سفید‌ها هم در حکومت مشارکت دارند. 

به علاوه برای مقابله مستقیم با رژیم مبارزین انجمن‌های اجتماعی جایگرین تشکیل دادند -موسسه‌هایی از قبیل شرکت‌های تعاونی، کلنیک‌های اجتماعی، انجمن مراکز حقوقی و تشکل‌های دیگر- که به طور وسیع جایگزین موسسات دولتی شده و آن‌ها را در حاشیه قرار می‌دادند. 

خیلی از سیاه‌های آفریقای جنوبی بعد از سرکوب قیام سووِتو در سال ۱۹۷۷ برای آغاز فعالیت‌های سیاسی خود مردد بودند اما به انجمن‌هایی که برای حل مشکلات اجتماعی نظیر مسکن، افزایش اجاره‌ها، بهداشت و مسایل معیشتی دیگر تشکیل شده بود جذب شدند. درمقابل، دولت با ممنوع کردن کمک‌های بین المللی به سازمان‌ها واکنش نشان داد اما این واکنش تاثیر چندانی بر فعالیت‌های آن‌ها نداشت. با نزدیک شدن به پایان دهه، دولت کنترل در همه فضاهای آپارتایدی را از دست داد، با به احتزاز درآمدن پرچم ممنوع شدهٔ ANC، ساختمان‌های دولتی تغییر نام داد، دانش آموزان رودروی ماموران دولت قرار گرفتند، فعالین در حبس اعتصاب غذا کردند و کشیش‌ها زوج‌های سیاه و سفید رابه صورت غیر قانونی به عقد هم درآورد. 

مقاومت در کمپین مقاومت ۱۹۸۹ با تظاهرات صلح سیاه‌ها و سفید‌ها در شهر‌های کیپ تاون، ژوهانسبورگ، دوربان و نقاط مختلف کشور به اوج خود رسید. حتی مدیران تجاری و اعضای نهادهای سیاسی سفید مانند شهردار کیپ تاون نیز به جنبش پیوستند. مبارزات پای میز مذاکره ادامه یافت و ضد آپارتاید‌ها دست بالا را در آن داشتند اما با کمک به روند دستیابی به یک راه کار دموکراتیک شرایط مصالحه و آشتی را فراهم کردند.

Anti-Apartheid-South-Africa

تاکتیک‌هایی که در مدت فعالیت ضد آپارتاید استفاده می‌شد زیاد بود. برخی از این روش‌ها عبارت است از: 

اعتراض و ترغیب

• تظاهرات و راهپیمایی‌های بزرگ

• بیانیه‌های عمومی از قبیل: منشور آزادی، برگرفته از کنگره خلق در کلیپ تاون (Kliptown) در ۲۶ ژوئن ۱۹۵۵

• مراسم‌های تشییع جنازه و استفاده از آن برای سخنرانی علیه آپارتاید و بزرگداشت قربانی‌های سرکوب رژیم به ویژه زمانی که تظاهرات ممنوع بود. 

• مطبوعات و تبلیغات جایگزین 

• سوگندنامه‌ها به عنوان راهی برای عبور از سانسور. برای مثال اسقف کاتولیک آفریقای جنوبی همایش سوگند‌نامه‌ها را برای کتاب استفاده کرد، آیین‌نامه رفتاری پلیس را در اعتراضات ۱۹۸۴ استفاده کرد. 

• یادبود‌ها و سالگرد‌ها. به عنوان مثال ناقوس کلیسا به صدا در می‌آمد و برای یادبود کسانی که در اعتراضات شارپویل ۱۹۶۰ قربانی خشونت پلیس شدند مراسم شب زنده‌داری برگزار شد و روز سووِتو روزی به مناسبت یادبود قیام ۱۹۷۶ بود. 

• روشن کردن شمع هر شب در ایام کریسمس. 

• موسیقی خصوصیت مهم جنبش آفریقای جنوبی و آواز و رقص و سرود آزادی رایج بود. 

• قطعنامه‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد 

• تهیه فهرستی از هنرمندان، بازیگران و کسانی که در آفریقای جنوبی اجرا داشتند به عنوان بایکوت فرهنگی–بین‌المللی. 

• پوشیدن لباس نمادین

o پوشیدن لباس‌های سبز، سیاه و طلایی که نماد ممنوع شدن ANC بود و حتی در دادگاه در زمان محاکمه‌ها پوشیده می‌شدند. 

o پوشین تی‌شرت‌های ANC

o به دست کردن بازوبند مشکی در مجلس توسط نماینده مستقل Jan Van Eck برای سوگ‌واری چهل سالگی حاکمیت حزب ملی. 

o رژه برهنه دویست مرد و زن علیه نمایش جنگ افزارهای الکترونیکی در سال ۱۹۸۲

• دعوت از مبارزان منع شده برای مشارکت که توسط اسقف اعضم توتو «خدمات گواهی» نامیده شده بود. 

• دانشجویان دانشگاه در سال ۱۹۸۷ از صندلی‌های دانشگاه برای نوشتن یک لغت زشت که با هلیکوپتر پلیس قابل خواندن بودن استفاده کردند. (عکس آن در هفته نامه Weekly Mail چاپ شد) 

• آتش زدن پرچم و جایگزین کردن پرچم ANC به جای پرچم رسمی آفریقای جنوبی. 

• گرافیتی -شعارنویسی همراه با نقاشی و خطاطی-: شعار‌های سیاسی در مکان‌های عمومی برای عبور از سانسور

• طنز: جلوگیری از ساختن قلعه شنی توسط معترضانی که تی‌شرت‌های «خدمت اجباری را متوقف کنید» پوشیده بودند به ساختن جوک‌هایی درباره این فعالیت‌هایی بی‌حاصل حکومت منجر شد. 

• زیارت‌های مذهبی و خدمات عبادتی

• نوحه‌سرایی گریه و شیون زن‌ها بیرون از درهای پارلمان 

• زانو زدن: راه‌پیمایان به زانو افتادند و از پلیس خواهش کردند که محل زندگی آن‌ها را ترک کنند، بعد از مذاکرات زنی که اعتراض را رهبری می‌کرد از جمعیت خواست که پشت برگردند و افسر فرمانده به سرباز‌هایش دستور عقب‌نشینی داد. 

• کاروان وسایل نقلیه: برای مثال اتوبوس‌ها ون‌ها و ماشین‌ها زمان بایکوت مغازهای سفید‌ها به سمت مرکز شهر حرکت می‌کردند. 

• مذاکرات با مقامات رسمی سیاسی براس فشار‌های بین المللی و محلی ضد آپارتاید به اوج خود رسید. 

عدم همکاری

• اعتصابات و غیبت‌ها توسط گروه‌های کارگری به خصوص در همایش اتحادیه‌های صنفی آفریقای جنوبی. 

• بایکوت‌های اقتصادی از قبیل آنهایی که توسط جک (Mkhuseli Jack) و دیگران در پورت الزابت انجام شد. 

• بایکوت‌های مدرسه

• تحریم‌ها، عدم سرمایه‌گذاری و بایکوت‌های بین‌المللی 

• تحریم‌های ورزشی و فرهنگی 

• اجاره ندادن‌ها 

• تاسیس موسسات جایگزین مانند:

o کمیته ملی بحران آموزشی

o کمیته‌های خیابانی و کمیته‌های منطقه‌ای 

o دادگاه‌های مردم 

o پارک‌های جایگزین که به نام قهرمانان جنبش نام‌گذاری شد (مثلا پارک نلسون ماندلا و پارک استیو بیکو) 

• برقراری پل ارتباطی بین سفید و سیاه، ملاقات‌های اجتماعی به عنوان نافرمانی‌های اجتماعی 

• نافرمانی مدنی:

o شورای کلیساهای آفریقای جنوبی در جولای ۱۹۸۷ مشروعیت دولت و قانون‌هایی از قبیل قانون مناطق گروهی، قانون آموزشی، قانون دارایی‌های نژادی را زیر سوال برد. 

o استفاده از ثبت احوال جایگزین که توسط شورای کلیسا‌های آفریقای جنوبی حمایت می‌شد برای مقابله با قانون ثبت احوال. 

• اتاق بازرگانی آمریکا برنامهٔ یک نافرمانی مدنی را برای تجارت در آفریقای جنوبی پیشنهاد کرد. 

• اعتصاب غذا توسط زندانیان سیاسی (۱۹۸۹) منجر به آزاد شدن صد‌ها زندانی و افزایش احتیاط در بازداشت بدون محاکمه شدن. 

• امتناع از خدمت در ارتش آفریقای جنوبی 

• معترضینی که توسط رژیم از فعالیت‌های اجتماعی، مصاحبه با رسانه‌ها و مسافرت منع شده بودند. این منع رژیم را نادیده می‌گرفتند و فعالیت‌های اجتماعی عادی خود را دنبال کردند. 

• زوج‌هایی که به واسطه قانون منع ازدواج‌های نژاد‌های مختلف از ازدواج منع شده بودند توسط کشیش‌ها به ازدواج هم در آورده شدند. 

• مقامات مدرسه به دانش آموزان غیر سفید یا دورگه اجازه ثبت نام دادند در مدارس سفید را دادند. 

مداخله بی‌خشونت:

• اسقف اعظم توتو در سال ۱۹۸۹ یک راهپیمایی اعتراضی به سمت ساحل مخصوص سفید‌ها در وسترن کیپ کرد. 

• غیر سفید‌ها برای درمان به مراکز درمانی و بیمارستان‌های سفید‌ها مراجعه کردند. 

• اتحادیه ملی کارگران معدن، نشستن در همه غذاخوری‌های سفیدپوستان در زمان ناهار به انضمام استفاده از کارگرهای سیاه‌پوست آفریقایی از اتاق‌ها، توالت‌ها و اتوبوس‌های مخصوص سفیدها را به عنوان بخشی از «کمپین دفاع ۱۹۸۹» ترویج دادند. 

• راهپیمایی بدون مجوز 

• زمان «دویدن برای صلح» به کسانی که آهسته بودند دستور داده شد که پراکنده شوند، آن‌ها نیز از دست پلیس به سمت مسیر‌های طراحی شده فرار کردند. 

• دریاچه بوکسبورگ که فقط برای سفید‌ها بود اما سیاهان برای مقابله با مقرارات آپارتاید برای پیک‌نیک آنجا را انتخاب می‌کردند. 

شرایط امروز: 

آفریقای جنوبی امروز یک دولت دموکراتیک دارد و حق شرکت در انتخابات به همه شهروندان آفریقای جنوبی این اجازه را می‌دهد که انتخاب کنند و انتخاب شوند. البته هم‌چنان جمعیت زیادی از غیر سفید‌ها از فقر گسترده، ناامیدی ناشی از عدم دریافت انتظارات، خشونت، جرم و بی‌قانونی در شهر‌ها رنج می‌برند. 

اگرچه جمعیت غیر سفید آنچه را رییس‌جمهور سابق تانزانیا «استقلال پرچم» می‌نامد به دست آورده‌اند. اقتصاد کشور، خدمات شهری و نظامی که عمدتا در تسلط اقلیت سفید باقی مانده است و مصالحه و منازعه بر سر قدرت ادامه دارد. گذار دشوار توسط انجمن حقیقت و آشتی که توسط اسقف اعظم توتو سرپرستی می‌شد آسان شد، این انجمن تلاش کرده است تا شکاف بین‌ نژاد‌ها را با روشن کردن حقیقت زشت رژیم آپارتاید جبران کند و راهی برای مصالحه میان سفید و سیاه بیابد.


* متن اصلی این یادداشت در تارنمای «مرکز بین‌المللی مبارزات بی‌خشونت» (ICNC) منتشر شده است.