Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

اولویت: نفی حق مالکیت یا اصرار بر حق و گزینه‌های انتخاب؟


۱۳۹۳/۸/۱۷ - ۱۷:۴۹

اشتراک گذاری در بالاترین
اشتراک گذاری در خوشمزه
اشتراک گذاری در فیس بوک
اشتراک گذاری در فرندفید
اشتراک گذاری در توییتر
ایمیل کردن این مطلب


مجید محمدی

Majid-Mohamadi

دو جریان چپ سوسیالیست و اسلام‌گرا در ایران تا توانسته‌اند چهره‌ای شیطانی از نظام سرمایه‌داری ساخته و پرداخته‌اند. جریان چپ چون از یک سو مسأله‌اش مخالفت با ثروت و انباشت سرمایه است و با حدت و شدت می‌خواهد حق مالکیت را نفی کند (جالب است که برخی از اعضای این جریان ادعای حقوق بشر هم دارند) و از سوی دیگر دغدغه‌ی جاه‌طلبی و جهان‌گشایی داشته (مثل اسلام‌گرایان) چهره‌های دیگر نظام سرمایه‌داری را اصولا مشاهده نمی‌کند و طبعا دیگران را نیز از بیان این چهره‌ها شرمنده ساخته‌ است. جریان اسلام‌گرا با اصل مالکیت مشکل ندارد اما قدرت مالی را فقط برای اسلام‌گرایان می‌خواهد و با سرمایه‌داری نه به دلیل نفس سرمایه‌داری بلکه به دلیل سرمایه‌دار بودن «دیگران» مشکل دارد.

این دو جریان چون اصولا با حقوق انسان‌ها و بالاخص «حق و امکان عملی انتخاب» مشکل دارند سرمایه‌داری را از این منظر نگاه نمی‌کنند یا از این منظر به انتقاد از سرمایه‌داری نمی‌پردازند. در این نوشته چند چهره از حق انتخاب در نظام سرمایه‌داری آزاد را مطرح می‌کنم. اگر انتقادی هم در مواردی به سرمایه‌داری محفل‌گرا (روسیه‌ی امروز)، سرمایه‌داری دولتی (جمهوری اسلامی) و سرمایه‌داری حزبی (چین) وارد است نه از جهت آزادی مالکیت بلکه از جهت محدود کردن حق و امکان عملی انتخاب است.

۱۵۰ نوع پنیر

هنگامی که در سال ۱۹۹۹ برای اولین بار پا به یکی از کشورهای اروپایی گذاشتم و برای خرید به یک فروشگاه مواد غذایی رفتم با ۱۵۰ نوع پنیر مواجه شدم. من فقط با یک نوع پنیر که اروپاییان آن را فِتا می‌نامند آشنا بودم. انتخاب برای من بسیار سخت بود و نیم‌ساعتی مشغول خواندن و پرسیدن از یکی از کارکنان فروشگاه بودم. از نگاه چپ‌گرایان و اسلام‌گرایان، آنچه در ایران تحت جمهوری اسلامی جریان داشت برای انسان‌ها آسان‌تر است چون برای خرید پنیر لازم نیست زیاد فکر کنند. هم‌چنین دولت همین یک نوع پنیر را وارد کرده به مغازه‌دار می‌دهد تا با یک قیمت و سود اندک بفروشد. البته در ایران هیچ‌گاه فقط یک نوع پنیر برای همه عرضه نمی‌شد و کسانی که به قدرت و منابع عمومی دسترسی بیشتری داشتند همیشه می‌توانستند انواع بیشتری از پنیر را برای انتخاب داشته باشند. هم‌چنین حتی در اوج دوران جنگ، پنیر به یک قیمت و با سود تعیین‌شده از سوی دولت عرضه نشد چون فروشندگان حرص و طمع‌های متفاوت و احساس نیازهای متفاوتی داشتند.

همین نکته در مورد نان، شیر، کره، گوشت، تخم مرغ، سیب و صد‌ها ماده‌ی غذایی دیگر تا  لوازم الکترونیک و هر چیزی که فکرش را بکنید (کفش و پیراهن و شلوار تا کیف و جوراب و پیژاما) صدق می‌کند. وقتی چند سالی در ایالات متحده زندگی کنید و به فروشگاه‌های مختلف سر بزنید این نکته را متوجه می‌شوید. کمتر کالایی در دیگر نقاط دنیا است که در ایالات متحده پیدا نشود. با هر سلیقه و گرایش و باوری که باشید بالاخره کالای مورد نظرتان را پیدا می‌کنید.

البته این گستره‌ی انتخاب در قاموس اسلام‌گرایان و مارکسیست‌ها شده است “انسان مصرفی”؛ گویی که وقتی انسان ایدئولوژی دیگری داشت مصرف نمی‌کند یا حق ندارد گزینه‌های متفاوتی داشته باشد. اتلف منابع از سوی افراد و نهاد‌ها امری نیست که فقط به یک جامعه اختصاص داشته باشد. هم یک نوع پنیر را می‌توان به درستی استفاده نکرد و دور ریخت و هم ۱۵۰ نوع پنیر را.

انتخاب دشوار از میان یک دوجین برنامه‌ی تلویزیونی

اگر در ایالات متحده در آوریل ۲۰۱۴ زندگی کنید و شب یکشنبه بخواهید یک سریال داستانی تلویزیونی مشاهده کنید کار شما بسیار دشوار است:

Nurse Jackie (Showtime), Mad Men (AMC), Believe (NBC), Revenge (ABC), Good Wife (CBS), Resurrection (ABC), The Game of Thrones ))(HBO), Mr. Selfridge (PBS),

شش تا از این هشت مجموعه در ساعت ۹ شب به وقت شمال شرقی ایالات متحده همزمان پخش می‌شوند و اگر کسی بخواهد آن‌ها را در اولین پخش تماشا کند مجبور به انتخاب است. البته کسانی که می‌خواهند همه را ببینند مجبورند به بازپخش آن‌ها در هفته‌ی آینده یا دی‌وی‌دی آن‌ها ماه‌ها بعد رجوع کنند یا با استفاده از تیوو بقیه را ضبط کنند و بعدا ببینند.

تازه سریال‌های پلیسی را در این میان نیاورده‌ام. اگر در‌‌ همان یکشنبه شب بخواهید یک سریال علمی نگاه کنید می‌توانید به تماشای کوسموس بپردازید که از شبکه‌ی عمومی فاکس پخش می‌شود. همه‌ی این مجموعه‌ها کیفیت بالای متوسط یا عالی دارند. برای علاقه‌مندان این‌گونه سریال‌ها اگر امکان تماشای آن‌ها بعدا وجود نداشت انتخاب یکی و ترجیح یکی بر دیگران دشوار می‌بود اما امروز انواع و اقسام ابزار‌ها برای تماشای آن‌ها وجود دارد (تیوو، نت‌فلیکس، دانلود در سایت‌های اینترنتی، خرید یا قرض دادن دی‌وی‌دی آن‌ها مدت‌ها بعد که بیرون می‌آیند، تماشای تکرار این برنامه‌ها در ساعاتی دیگر در‌‌ همان شبکه‌ها البته اگر تکراری داشته باشند).

گزینه‌های سیاسی

اسلام‌گرایان و مارکسیست‌ها و دیگر گروه‌های ضد امریکایی و ضد غربی همیشه چنین وا می‌نمایند که در ایالات متحده نظام دو حزبی سیاسی وجود دارد و این احزاب هستند که نامزد‌ها را برای انتخابات مشخص می‌کنند. این سخن را البته بدین منظور می‌زنند که کار کمیته‌های مرکزی احزاب یا شورای نگهبان در نظارت استصوابی را توجیه کنند و به مخاطبان خود بگویند که «اگر شما حق انتخاب ندارید غصه نخورید. دیگران هم در دنیا چنین امکانی ندارند». این سخن اصولا در مورد کشورهای اروپایی صدق نمی‌کند.

اما گزارش آن‌ها از ایالات متحده یا دیگر کشورهای غربی بی‌پایه و گمراه کننده است. انتخابات در ایالات متحده فقط در سطح فدرال دو حزبی بوده است و این البته ناشی از قانون نیست. هر حزب یا فرد دیگری می‌تواند به صورت مستقل در انتخابات فدرال (کنگره و ریاست جمهوری) شرکت کند چنان‌که در دوره‌هایی این اتفاق افتاده است. در سطح ایالات و شهر‌ها همیشه چندین حزب حضور دارند. در زندگی جاری مردم نیز انتخابات محلی و ایالتی اهمیت بیشتری دارد و تصمیمات منتخبان تاثیرگذار‌تر است. به عنوان نمونه در انتخابات شهرداری شهر نیویورک یک دوجین نامزد از یک دوجین حزب حضور دارند. غیر از نامزدهای حزبی در هر انتخابات چند تا ده‌ها نامزد مستقل هم حضور دارند.

گزینه‌ها در اداره‌ی امور مالی

در ایالات متحده صد‌ها بانک و موسسه‌ی اعتباری و ده‌ها شرکت اعتباردهنده وجود دارد. هر یک از این شرکت‌ها و موسسات، مقررات خاص، هزینه‌های خاص، جریمه‌های ویژه و پاداش‌هایی خاص دارند. افراد می‌توانند بر اساس نیازهای ویژه‌ای که دارند از میان آن‌ها انتخاب کنند. برای یک فرد ممکن است سود بانکی، برای فرد دیگری هزینه‌ی انتقال پول و برای سومی، گرفتن وام مسکن در اولویت قرار داشته باشد و این‌ها می‌توانند بانک و موسسه‌ی مورد نظر را بر اساس اولویت خود انتخاب کنند. مجموعه‌ی مقررات ضد تراست که در همه‌ی حوزه‌ها از جمله موسسات مالی، رسانه‌ها، شرکت‌های مخابراتی و رایانه‌ای کاربرد دارند عمدتا برای حفظ این حق انتخاب است.

فرهنگ گزینه داشتن

مسأله‌ی گزینه داشتن آن‌قدر در فرهنگ جوامع سرمایه‌داری ریشه دارد که حتی برای بیمه‌ی همگانی که دولت بخش قابل توجهی از هزینه‌های آن را می‌پردازد (مثل نظام بیمه‌ی جدید در ایالات متحده که به “اوباماکر” معروف است) و حتی برای بیمه‌ی تماما پرداخت‌شده از سوی دولت (برای افرادی که زیر خط فقر زندگی می‌کنند) چندین گزینه وجود دارد و افراد می‌توانند با مقایسه‌ی خدمات آن‌ها یکی را انتخاب کنند و اگر از یکی راضی نبودند آن را پس از مدتی معین تغییر دهند. اصولا فلسفه‌ی بازار آزاد، رقابت و نتیجه‌ی رقابت، حق و امکان انتخاب است. ممکن است حتی یک نظام اقتصادی حق انتخاب را نفی نکند اما «امکان» آن را نتواند فراهم کند. تنها رقابت بر سر خریداران یک کالا یا خدمات است که عرضه‌کنندگان را متعدد می‌سازد؛ کیفیت را بهبود می‌بخشد و خدمات و کالا‌ها را ارزان‌تر می‌کند.

نظر شما - لطفا از گذاشتن نظر به صورت فینگلیش خودداری کنید