Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

تحلیل سفر وزیر خارجه استرالیا به تهران


۱۳۹۳/۱۲/۱۹ - ۱۴:۳۳

اشتراک گذاری در بالاترین
اشتراک گذاری در خوشمزه
اشتراک گذاری در فیس بوک
اشتراک گذاری در فرندفید
اشتراک گذاری در توییتر
ایمیل کردن این مطلب


Australia-US-FM

مرکز مطالعات لیبرالیسم-رضا عرب: بنا بر گزارش‌ها، وزیر خارجه استرالیا -جولی بیشاپ- در ماه آوریل به تهران می‌آید. چنین سفری چه پیام‌هایی دارد و چه نتایجی می‌تواند در بر داشته باشد؟ در این یادداشت به طور اجمالی، این سوال‌ها را در پرتو تاریخ روابط دو کشور بررسی می‌کنم.

استرالیا از معدود کشورهای غربی است که به سختی می‌توان روابط دیپلماتیک آن را تحلیل کرد. کشوری که در مقایسه با دیگر کشورهای جهان در گوشه کره خاکی میان آب‌ها قرار دارد. حتی در روابط استرالیا و آسیا در دو دهه اخیر نیز چنین روندی ملموس بوده است. استرالیا میان اولین کشورهایی بود که برای کمک به حمله‏ی آمریکا به مواضع داعش اعلام آمادگی کرد، حالا اولین کشور غربی است که پس از یک دهه، ارشد‌ترین مقام دیپلماسی را خود را به ایران می‌فرستد تا برای گسترش روابط دو کشور گفتگو کنند. استرالیا با وجود اینکه تحریم‌های غرب علیه ایران را به اجرا در آورد، اما از طرفی بدون سروصدا روابط خود را با ایران تا سطح سفیر نگاه داشت. چند مورد مذاکره تهران-کانبرا در موارد اختلافی نیز فرا‌تر از موضوع مهاجران غیرقانونی از راه دریا نبوده است.

به نظر استرالیا هنوز درگیر خاطرات خوش بازار ایران در اوایل دهه ۱۹۹۰ است که ایران بزرگ‌ترین بازار محصولات صادراتی استرالیا در خاورمیانه بود. شروع روابط حسنه استرالیا با ایران نتیجه سفر محمدرضا شاه پهلوی در سال ۱۹۷۴ به استرالیا بود که منجر به تاسیس کمیسیون مشترک اقتصادی میان دو دولت شد. در آن زمان ایران جز ده کشور اصلی وارد کننده پشم گوسفند از استرالیا بود. پس از انقلاب، باوجود اینکه گروگانگیری کارمندان سفارت امریکا در تهران و سپس فتوای قتل سلمان رشدی روابط کشورهای غربی با ایران به شدت سرد و حتی قطع کرد، استرالیا محتاطانه روابط خود را حفظ کرد. در انتهای دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ ایران تبدیل به بزرگ‌ترین بازار صادارتی در خاورمیانه برای استرالیا شد. اما روند تحریمهای بین المللی این رابطه را محدود‌تر کرد. اکنون به سختی در دو سال گذشته می‌توان به رقم ۳۰۰ میلیون دلار رد و بدل شده بین کشور اشاره کرد.

Australia-Import-Export-Graph

نمودار بالا توسط کمیته روابط خارجه پارلمان استرالیا تهیه شده است.

 در جمع‌بندی این گزارش با اشاره به تاریخ پر فراز و نشیب روابط استرالیا و ایران در حکومت‌های مختلف آن کشور، از کاهش روابط در سطوح اقتصادی، پارلمانی، تحصیلی و فرهنگی به دلیل اعمال تحریم‌های بین‌المللی ابراز تاسف شده است. در پایان این گزارش توصیه شده است که استرالیا از بخش‌های معتدل حکومت ایران حمایت کند تا از پتانسیل روابط دوجانبه استفاده شود.

احتمالاً در همین رابطه، استرالیا زمزمه‌‏ی توافق با ایران در ماه مارس را کمی جدی گرفته است. وزارت خارجه در اعلام سفر وزیر خارجه به استرالیا از تغییر بازی در جنگ علیه افراطیان سنی‌مذهب داعش به عنوان هدف اصلی سفر و گسترش افق همکاری‌های اقتصادی مشترک با ایران سخن گفته است. وزارت خارجه استرالیا این سفر را در پی دعوت محمدجواد ظریف از جولی بیشاپ دانسته است.

روزنامه‌ی “سیدنی مورنینگ هرالد” از خشنودی کاخ سفید از این سفر می‌نویسد و ابراز امیدواری دولت اوباما برای اینکه این سفر بتواند نزدیکی مواضع واشنگتن-تهران را در رابطه با دشمنی مشترک که در عراق و سوریه و اکنون لیبی در حال پیشروی است به ارمغان آورد.

گمانه‌زنی‌های نشریات استرالیایی پیرامون این سفر معمولاً حاوی تحسین زمان‌سنجی دولت استرالیا است. تونی ابوت، نخست‌وزیر استرالیا، که در معرض انتقادهای تند رسانه‌های آن کشور است، شاید این از معدود دفعاتی است که مورد تحسین قرار می‌گیرد. این سفر توسط رسانه‌های آن کشور به عنوان نشانه‌ای از توافق قریب‌الوقوع ایران-امریکا در فروردین امسال درک شده است و گمان می‌رود وزیر خارجه می‌خواهد اولین کشور غربی باشد که سطح روابط با ایران را به حد قابل قبولی ارتقا می‌دهد.

ایران نیز خاطرات خوشی از رابطه با استرالیا دارد. علاوه بر حجم بالای تبادل در اوایل دهه ۹۰ میلادی، در همان زمان حدود ۹۰۰ دانشجوی بورسیه دولت جمهوری اسلامی به همراه خانواده‏‌های‌شان در استرالیا زندگی می‌کردند. تعداد بسیاری از وابستگان رژیم جمهوری اسلامی و اساتید کنونی دانشگاه‌های ایران از همان تعداد بورسیه‌‏ی دولت در اوایل دهه ۹۰ در استرالیا هستند. کشوری که محدودیت خاصی برای چنین مسلمانان رادیکالی که با تامین مالی تندروترین دولت شیعی خاورمیانه تغذیه می‌شدند اعمال نمی‌کرد و جز چند مورد معدود از اخراج فرد از استرالیا به مشکلی هم با این دانشجویان بورسیه و خانواده‌های‌شان برنخورد. چنین امکانی را هیچ کشور دیگری به خصوص در میان کشورهای انگلیسی‌زبان در اختیار دولت اسلامی ایران نگذاشته است.

در یک نظرسنجی که بی‌بی‌سی در استرالیا در سال ۲۰۱۲ انجام داد، تنها ۷ درصد از استرالیایی‌ها نقش ایران را مثبت ارزیابی کردند. در همین راستا، چنین سفری باعث حیرت برخی ناظران سیاسی در استرالیا شده است. به عقیده‌ی آن‌ها، تحت هیچ شرایطی ایران نمی‌تواند اولویت امور خارجه استرالیا باشد در حالی که در ده سال اخیر دو کشور فاقد هرگونه مراوده‌‏ی رسمی بوده‌اند. شاید تنها اتفاقی که باعث اشاره دو کشور به یکدیگر شد، بمب‌گذاری سیدنی توسط یک شهروند ایرانی‌تبار استرالیا در ماه دسامبر گذشته بود که باعث شد دو کشور در سطح وزارت خارجه همدیگر را با لحنی محتاطانه مورد خطاب قرار دهند. حالا چنین شتابی برای اولین کشور غربی بودن برای رسیدن به توافق امنیتی در رابطه با جنگ با داعش و توافق اقتصادی برای گسترش مراودات به حد گذشته، باعث تعجب برخی ناظران شده است.

دولت استرالیا برای حفظ روابط اقتصادی خود و کاهش انتقادها در مورد رابطه با کشوری که حقوق بشر را به شدت نقض می‌کند، در سال ۲۰۰۲ کمیته مشترک حقوق بشر با ایران تشکیل داد. مقامات مختلفی از قوه قضاییه و وزارت خارجه دو طرف در این کمیته حضور داشتند. یک جلسه در تهران تحت عنوان گفتگوی حقوق بشری ایراناسترالیاتشکیل شد و یک جلسه هم در سال ۲۰۰۳ در استرالیا. با این وجود، تصویب تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران در آن سال باعث قطع چنین روابطی و کاهش چشمگیر روابط اقتصادی دوجانبه شد. پس از تصویب تحریم‌ها، روزنامه کیهان چاپ تهران در سرمقاله‌ای خواستار اخراج سفیر استرالیا به دلیل نقش داشتن در تصویب قطعنامه در آزانس بین‌المللی انرژی اتمی شد. این درخواست کیهان مورد توجه خاصی قرار نگرفت.

چنین به نظر می رسد که استرالیا قصد دارد دوباره در خاورمیانه نقش قابل توجهی بازی کند. جولی بیشاپ در سفرش به خاورمیانه در ماه آوریل به جز تهران به ریاض و بغداد هم سفر خواهد کرد. استرالیا روابطش با ایران را بدون هیچ تنشی حفظ کرده و بدون سروصدا سفارتش در تهران را باز نگاه داشته است. در رابطه با وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران موضع‌گیری نکرده است (آن‌چنان که دیگر متحدانش انجام می‌دهند)، و هرگز در تاریخ جمهوری اسلامی حساسیتی متوجه دیپلمات‌ها یا سفارت استرالیا در تهران نبوده است. استرالیا جزو آن دسته از متحدان امریکا است که معمولاً حضورش در ایران هیچ حساسیتی بر نمی‌انگیزد. پس می‌تواند تایید واشنگتن را هم به همراه داشته باشد چرا که هیچ کشور دیگر غربی نمی‌تواند نقش اعتمادساز برای تندروهای حکومت ایران ایفا کند و شرایط وسوسه‌کننده‌‏ای از حضور مجدد غرب برای حاکمان ایران فراهم نماید. ایران نیز علاوه بر تبادل مالی مجدد و فرصت سرمایه‌گذاری‌‏های امن در خارج از کشور، باز می‌تواند روی تربیت نیروی تکنوکرات مطلوب حکومت در دانشگاه‌های استرالیا حساب کند.

استرالیا از سویی با تعداد روزافزونی از شهروندانش که به داعش ملحق می‌شوند مواجه است. پیشنهاد همکاری با دولت تندروی شیعی خاورمیانه علیه مواضع داعش توسط امریکا و دیگر متحدانش با واکنش تندروهای رژیم تهران مواجه شده است. استرالیا دلایل کافی دارد تا با استفاده از فرصتی که در ایران دارد، میان گزینه بد و بدتر خاورمیانه، جانب بد را بگیرد تا بتواند ایران را به مواضع ائتلاف علیه داعش نزدیک کند. همان‌طور که در اعلام سفر وزیر خارجه به تهران آمده است، هدف اصلی تغییر بازی در منطقه علیه داعش است.

در نتیجه، حضور استرالیا در تهران در چنین زمانی بخشی از مصالحه‏‌ی غرب با جمهوری اسلامی است. حضور تجار فرانسوی و اروپایی پس از توافق ژنو اگر به نظر، کاری شتاب‏‌زده و فرصت‏‌طلبانه آمد، حضور استرالیا می‌تواند در راستای توافق امریکا و متحدانش با جمهوری اسلامی باشد. توافقی که تنها در حوزه هسته‏‌ای رخ نمی‌دهد و بنا است در حوزه‏‌های مختلف، منافع غرب را با لحاظ کردن منافع جمهوری اسلامی در نظر بگیرد. از هر دریچه‌‏ای که به این مسأله نگاه شود، استرالیا بهترین گزینه برای ورود غرب به ایران است تا دولت‌های اروپایی یا امریکای شمالی که فاقد وضعیت مناسبی در ذهن تندروهای حاکم بر ایران هستند. حال آن‌چه ممکن است در نظر سیاست‌مداران غربی پوشیده بماند، آینده‌‏ی روابط با دولتی است که رفتار آن را دقیقاً نمی‌توان پیش‌بینی کرد. پس باید منتظر بود و دید که چنین زمزمه‏‌هایی از توافق و حضور وسوسه‌انگیز غرب در ایران که به زعم طراحان آن می‌تواند در دفع خاورمیانه اتمی و رفع خطر داعش موثر باشد، غرب و منطقه خاورمیانه را با چالش یک دولت شیعی قدرتمند و ثروتمند مواجه نخواهد کرد. پاسخ این پرسش را در کوتاه‌مدت خواهیم دید.

نظر شما - لطفا از گذاشتن نظر به صورت فینگلیش خودداری کنید