Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

هفت ایراد بر ادعای جان کری در رابطه با زمان هسته‌ای شدن ایران


۱۳۹۴/۱/۱۶ - ۲۰:۱۴

اشتراک گذاری در بالاترین
اشتراک گذاری در خوشمزه
اشتراک گذاری در فیس بوک
اشتراک گذاری در فرندفید
اشتراک گذاری در توییتر
ایمیل کردن این مطلب


گری سی. گامبیل*

 gambill-gary

جان کری، وزیر امور خارجه ایالات متحده، دائماً اعلام می‌کند که به درازا کشاندن مذاکرات هسته‌ای بین گروه ۵+۱ و ایران، «زمان گریز» جمهوری اسلامی را به عقب خواهد انداخت. «زمان گریز» بدین معناست که اگرایران بخواهد خیلی سریع به بمب اتم دست یابد با چه سرعتی می‌تواند مواد غنی‌شده کافی برای ساخت یک بمب هسته‌ای را بدست آورد. [به تعبیر کری چنین توافقی] می‌تواند زمان گریز جمهوری اسلامی را از «حدود دو ماه» به «حداقل یک سال» به تعویق اندازد۱. در حالیکه سران ایالات متحده دربارهٔ جزئیات مذاکرات خاموشی گزیده‌اند، زمانیکه جان کری بخواهد در رابطه با چنین توافقی حمایت کنگره را جلب کند چنین فرضیاتی به روشنی نقطهٔ قوتی برای او خواهد بود.

جان کری اعداد و ارقامش را با چنین محاسبه‌ای به دست آورده است: که ایران چه مدت زمانی نیاز دارد تا میزان ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی لازم برای ساختن یک بمب اتم (۲۵ کیلوگرم) را تولید کند. او این ارقام را با توجه به نوع و تعداد سانتریفوژهای تازه راه اندازی شده (۱۸۴۵۸ از نسل اول IR-1  و ۱۰۰۸ عددIR-2) و سانتریفیوژهای در حال کار (۱۰۱۸۰ از نسل  IR-2) موجود در دو نیروگاه ایران۲ و میزان کمتر از پنج درصد اورانیوم با غنای پایین به عنوان مادهٔ خام اولیه محاسبه می‌کند. این متغیر‌ها را تا جایی که لازم است دست کاری کنید تا آن طرف معادله را تا حد یک سال بالا بیاورید، یک نظام بازرسی نامحدود هم اضافه کنید تا مطمئن شوید ایران تقلب نمی‌کند و بفرمایید… ده ماه اضافه شد.

اما… نه دقیقاً. هزاران «اما» و «اگر» و «بعلاوه» نشان می‌دهند که این ادعای جان کری بی‌معناست.

زمانی در کار نیست

با اینکه زمان گریز اسمی۳، تابعِ ساده‌ای از ظرفیت کلی غنی سازی بعلاوهٔ ذخیرهٔ موجود، ساده‌ترین راه برای محاسبهٔ توان یک کشور برای تولید سلاح هسته ای است، اما در دنیای واقعی معنی دقیقی ندارد. تولید ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی لازم برای ساخت بمب – که آژانس بین المللی انرژی اتمی به آن «میزان قابل توجه»۴ می‌گوید- موفقیت بزرگی نخواهد بود. چرا که ایران نمی‌تواند آن را بر روی کلاهک (با فرض اینکه سلاحی تولید کرده باشد) سوار کند بدون اینکه ابتدا آزمایشی هسته‌ای انجام دهد (هنوز کسی باور نکرده که ایران موفق به شکافت اتم شده است). این در حالیست که انجام آزمایش هسته‌ای بدون داشتن ذخیرهٔ کافی برای ساختن حداقل یک سلاح هسته‌ای تنها به دنیا نشان می‌دهد که ایران مقاصد تهاجمی دارد بدون اینکه اول از بازدارندگی هسته‌ای برخوردار شده باشد. مسلماً تلاش ایران برای تولید میزان قابل توجهی ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی برای یک بمب،  یک تهدید [جهانی] از نظر تکثیر سلاحهای کشتارجمعی به شمار می‌آید، اما برای ایران کار بی‌هدفیست (مگر اینکه هدف ایران تحریک عامدانهٔ مداخلهٔ نظامی باشد).

زمان گریز موثر ایران۵ – برای غنی کردن میزان کافی ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی برای اطمینان از دستیابی به کلاهک هسته ای- بستگی به میزان اراده و تصمیم ایران دارد.

دستیابی به مقدار ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی برای دو بمب جهتِ به دست آوردن بازدارندگیِ نسبی هسته‌ای تنها هنگامی کافی است که ابتدا آزمایش هسته‌ای موفقیت آمیز باشد. با این همه چنین چیزی نیز آنچنان قطعی نیست (آن چنان که کرهٔ شمالی دو آزمایش متوالی ناموفق داشته است، البته با بمب‌های پلوتونیومی). حتی سه بمب هم با توجه به پیشینهٔ ناموفق ایران در دور اول برنامهٔ هسته‌ای آن کشور با شانس کمی روبروست.

این تمایز از آنجا اهمیت بسزایی دارد که استراتژی دولت اوباما برای پذیرش یک توافق غیرمطلوب از این تصور غلط نشات می‌گیرد که ایران تنها هشت ماه تا دستیابی به بمب اتم فاصله دارد. ایران طوری تصویر می‌شود که به نظر آنچنان در برنامه‌اش جلوست که عقب راندنش امکان پذیر نیست. به عقیدهٔ جان کری اگر زیاد فشار بیاوریم، ممکن است ایران «در رسیدن به سلاح هسته‌ای شتاب بیشتری کند»۶. در حقیقت شاید خیلی دیر نباشد که جامعهٔ جهانی منکر شانس ایران برای موفقیت در زمان گریزی در آینده شود.

 «از کار انداختن» نامطمئن

در محاسبات جان کری در مورد زمان گریز بعد از توافق چنین فرض شده که ایران تا یکسال بعد از بیرون کردن همهٔ بازرسان و شتاب دادن به برنامه هسته ای‌اش، سانتریفوژ جدیدی وارد عملیات نمی‌کند. از کار انداختن سانتریفوژهای مازاد بر اساس توافق [احتمالی] ممکن است بتواند این امر را تضمین کند، اما ایران همیشه بر حرف خود مبنی بر مخالفت با تخریب کامل سانتریفوژ‌هایش پافشاری کرده است. در مقابل کاخ سفید پیشنهاد می‌کند سانتریفوژهای اضافی و تجهیزات مربوطه قطع شوند و به انباری تحت نظارت آژانس انرژی هسته‌ای انتقال یابند، و به گونه‌ای از کار بیافتند که امکان راه اندازی سریع آن‌ها وجود نداشته نباشد (اما بدون از بین بردن اجزایی که بخش حیاتی سانتریفوژ‌ها هستند)۷.

با اینکه دانشمندان هسته‌ای آمریکا راه‌های فنی مختلفی را برای کوتاه کردن زمان راه اندازی مجدد سانتریفوژ‌ها مطالعه کرده‌اند، «از کار اندازی» [سانتریفیوژ‌ها] دانش دقیقی نیست. تا به حال تنها نمونهٔ عملی در کرهٔ شمالی رخ داد که بنا به گفتهٔ ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی «کره توانست سریع‌تر از انتظار، بسیاری از مراحل راه اندازی مجدد را طی کند»۸. در مورد ایران، تحلیل گران در ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی نتوانسته‌اند حتی به طور فرضی یک فرآیند از کار اندازی در نظر بگیرند که راه اندازی مجدد آن بیش از شش ماه زمان ببرد۹. با در نظر گرفتن اینکه احتمالاً ایران بلافاصله پرسنلی برای راه اندازی مجدد آموزش خواهد داد، نمی‌توان مطمئن بود که چنین سرعت گیرهای فنی بتواند مانع ظرفیت غنی سازی ایران در صورت کنار گذاشتن سانتریفوژهای اضافه شوند.

 ذخیرهٔ نامعلوم

حتی یک برنامهٔ از کاراندازی تاسیسات با کارایی بالا هم کافی نخواهد بود مگر اینکه جامعهٔ جهانی مقدار دقیق سانتریفوژهای ایران را بداند، بویژه آن تعداد سانتریفوژی که فرا‌تر از ۱۹۴۶۶ سانتریفوژ نصب شده در نطنز و فردو وجود دارد. حدود هزار سانتریفوژ IR-2m  در نظنز وجود دارد که در مرحلهٔ اجرا نیستند و میانگین بازده غنی سازی آن‌ها سه تا پنج برابر بیشتر از IR-1 است۱۰. اولی هاینونن، نمایندهٔ سابق آزانس بین المللی انرژی اتمی، اخیراً اعلام کرده است که ممکن است ایران هزاران سانتریفوژ IR-2m اضافی یا اجزایی برای فراهم کردن آن داشته باشد که خارج از تاسیسات اعلام شده نگهداری می‌شود۱۱.

همانگونه که “لی اسمیت” هشدار داده۱۲، به نظر نمی‌رسد که دولت اوباما برنامهٔ بازرسی کاملی برای اطمینان از عدم وجود ذخیرهٔ سانتریفوژهای اعلام نشدهٔ داشته باشد. با توجه به عدم تمایل دولت برای تحقیق کامل در مورد سلاح‌های هسته‌ای پیشین۱۳، هرگونه تغییر رویه در این برنامه بعید به نظر می‌رسد.

 محدودیت‌های کاهش ذخیرهٔ اورانیوم با غنای پایین

با اینکه دولت اوباما ابتدا تعداد سانتریفوژ‌ها را به ۱۵۰۰  IR-1محدود کرده بود، اما گفته می‌شود که به ایران اجازه داده است که در حدود ۴۰۰۰ تا ۶۵۰۰ سانتریفوژ IR-1 را بر اساس توافق آتی در اختیار داشته باشد و حتی این احتمال نیز هست که این تعداد بیشتر شود۱۵. با این تعداد سانتریفوژهای در حال کار تنها دو راه برای رسیدن به زمان گریز یکساله وجود دارد.

اولین راه، پایین آوردن میزان “اورانیوم با غنای پایین” است که ایران می‌تواند در هر مرتبه به دست آورد. بر اساس تعریف فرانک فون هیچل و الکس گلاسر، “اورانیوم با غنای پایین” اساساً «کار غنی سازیِ ذخیره شده» است۱۶. کاهش ذخایر “اورانیوم با غنای پایین” تا کمتر از ۱۰۰۰ کیلوگرم (که مورد نیاز برای تولید یک واحد «میزان قابل توجه» است)  باعث طولانی‌تر شدن زمان گریز می‌شود؛ به این علت که ایران را وادار می کند برای رسیدن به ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی دست به غنی سازی مقادیری اورانیوم طبیعی بزند. براساس محاسبات ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی مقدار ۶۰۰۰ سانتریفوژ IR-1   و ۵۰۰ کیلوگرم “اورانیوم با غنای پایین” برابر با زمان گریز یکساله خواهد بود.

برای نیل به این هدف، مقامات ایالات متحده از ایران خواسته‌اند تا یا اورانیوم با غنای پایینش را که به صورت معمول توسط سانتریفوژ‌ها تولید می‌شود به شکل اکسید تبدیل کند (که بعید به نظر می‌رسد چراکه می‌توان در عرض چند ماه این فرآیند را معکوس کرد) و یا آن را در ازای میله‌های سوخت برای نیروگاه بوشهر که به راحتی قابل تسلیح نیست۱۷ به روسیه بفرستد۱۸.

مشکل راهکار «تعداد سانتریفوژ بالا اما تولید اورانیوم با غنای پایین» این است که برای ثابت نگه داشتن زمان گریز باید ایران را وادار کرد که پیوسته موادی که در اختیار دارد را یا تحویل دهد یا از نو فرآوری کند. اما اگر این کار را نکرد چه؟ به گفتهٔ دیوید آلبرایت۱۹، مدیر ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی، اگر ایران بخواهد به زمان گریز دست یابد، می‌تواند خیلی راحت برای مثال ادعا کند که مشکلی در نیروگاه تبدیل بوجود آمده یا انتقال اورانیوم با غنای پایین را به تعویق اندازد. زمانیکه به دنیا ثابت شود زمان گریز نزدیک است، ایران بیش از حد توافق اورانیوم با غنای پایین خواهد داشت. اما اگر برنامهٔ «تعداد سانتریفوژ کم» را پیاده کنیم غافلگیر نخواهیم شد، چرا که در آنصورت ایران برای کوتاه کردن زمان گریزش مجبور به نصب سانتریفوژ بیشتر خواهد بود و نمی تواند به راحتی ادعا کند مشکل صنعتی برایش پیش آمده است.

ایران می‌تواند همچنین از تسلیم اورانیوم با غنای پایین خودداری کند، در حالیکه از سایر جهات کاملاً طبق توافق آتی عمل می‌کند، تا وسیله‌ای برای گرفتن امتیاز بیشتر از غرب به دست آورد، با این حساب که هیچ کسی، در مقابل این خودداری از تسلیم اورانیوم، جنگی راه نخواهد انداخت.

بعلاوه، داشتن تعداد زیادی سانتریفوژ، ساختن مخفیانه سانتریفوژهای بیشتر و پنهان ساختن تولیدات غیرقانونی را برای ایران راحت‌تر خواهد کرد۲۰، خصوصاً اگر دولت اوباما تصمیم گروه ۵+۱ مبنی بر جلوگیری از انجام تحقیق و توسعه برای پیشرفت سانتریفوژ را نادیده بگیرد. ایران موفق به ساخت سانتریفوژهای پیشرفته‌ای با ظرفیت غنی سازی بیشتر از IR-2  شده است. برای مثال سانتریفوژ  IR-8ظرفیت واحد کار جداکنندهٔ سالانه‌ای بین ۷ تا ۱۶ بار بیشتر از IR-1    دارد۲۱. چون تعداد بسیار کمتری سانتریفوژ برای تولید محصول موردنیاز است، پس این سانتریفوژهای پیشرفته به ساخت تاسیسات مخفیانهٔ غنی سازی خواهند انجامید.

 محدودیت‌های کاهش واحد کار جداکننده

بدشانسی دولت اوباما اینجاست که ایران بر در اختیار داشتن چنان تعداد زیادی سانتریفوژ اصرار می‌کند که کاهش میزان “اورانیوم با غنای پایین” هیچ تاثیری در طولانی کردن مدت زمان گریز آن نخواهد داشت. در ماه‌های اخیر مقامات آمریکا به پیشنهادی از سوی ایران روی خوش نشان داده‌اند: پیشنهاد کاهش خروجی خالص سانتریفوژ‌ها که با واحدهای کار جداکننده اندازه گیری می‌شوند. بسیاری از سازمان‌های غیردولتی از جمله انجمن کنترل تسلیحات آمریکا و گروه بین المللی بحران در سال گذشته پیشنهاد کاهش واحد کار جداکننده را توصیه کردند۲۲.

ایران از ابتدا با این پیشنهاد جلو آمده بود که کاهش واحد کار جدا کننده از طریق کاهش دور سانتریفوژ انجام گیرد. اما این فرآیند به راحتی قابل بازگشت است۲۳.

اما در عوض، مقامات آمریکا پیشنهاد کاهش واحد کار جدا کننده را از طریق کاهش میزان گاز اورانیوم هگزافلوراید داده‌اند که به سانتریفوژ تزریق می‌شود۲۴. اما این مسئه بستگی به این دارد که ایران با آغاز یک زمان گریز به چه سرعتی می‌تواند اورانیوم هگزافلوراید تولید کند و اینکه چه برنامهٔ “ازکار اندازی” تجهیزات جدیدی برای کاهش این فرآیند مورد نیاز خواهد بود. مکانیزم‌های پیچیده برای محدود کردن موجودی گاز، آن اطمینانی که از کار انداختن سانتریفوژهایی که این سوخت را مصرف می‌کنند بهمراه دارند را به ما نخواهد داد.

 نیروگاه غنی سازی اشتباه

هر چقدر هم کاهش تعداد سانتریفوژ‌ها و واحد کار جداکننده و ذخیرهٔ اورانیوم با غنای پایین به زعم دولت اوباما به طولانی کردن زمان گریز ایران بیانجامد، در رابطه با زمان گریز مورد بحث معنایی نخواهد داشت. بعید است ایران در نیروگاه نظنز که همهٔ غنی سازی بعد از توافق آنجا انجام خواهد شد، به تولید مواد شکاف پذیر برای بمب دست بزند. به این علت که در صورت تحریک آشکار جامعهٔ جهانی، آن محل در مقابل حملهٔ هوایی مقاومت نخواهد کرد۲۵.

زمان گریز مورد بحث تنها در نیروگاه کوچک‌تر ایران در فردو می‌تواند به موفقیت دست یابد که به اندازهٔ کافی در اعماق زمین ساخته شده تا بتواند در مقابل حملهٔ احتمالی اسرائیل و شاید حتی آمریکا دوام بیاورد. البته این راه برای دستیابی به بمب بسیار بیشتر از زمان گریز مورد اجماع در نطنز طول خواهد کشید. چراکه ایران قول داده به محض رسیدن به توافق هرگونه غنی سازی صنعتی در فردو را به حالت تعلیق درآورد. بنابراین در آن صورت مجبور خواهد بود اول سانتریفوژ‌ها را دوباره راه اندازی کند. حتی با این وجود هم خروجی فردو از خروجی نظنز بسیار کمتر خواهد بود.

بنا به گفتهٔ آلبرایت، ۳۰۰۰ سانتریفوژ IR-1  در فردو حدود یک سال نیاز خواهند داشت تا اورنیوم لازم برای بمب را با استفاده از اورانیوم طبیعی تهیه کنند. در صورتیکه اورانیوم با غنای پایین به اندازهٔ کافی موجود باشد (که همانطور که در بالا ذکر شد یک مشکل همین خواهد بود) یا اگر سانتریفوژهای پیشرفته تری راه اندازی شده باشد (ایضاً)۲۶ این زمان «بسیار» کمتر خواهد بود. اما وقتی آن سانتریفوژ‌ها در اعماق امن زمین در حال چرخیدن هستند، زمان اهمیت چندانی ندارد.

سوال جالب‌تر این است که چه مدت زمانی طول خواهد کشید که غنی سازی در فردو از نو آغاز شود و یا حداقل چه زمانی طول خواهد کشید تا سانتریفوژ‌ها و سایر تجهیزات حیاتی را به آن قلعهٔ زیرزمینی انتقال دهند. این زمانی خواهد بود که عملیات در مقابل حملهٔ بیرونی از همیشه آسیب پذیر‌تر خواهد بود.

طبیعتاً ایران تلاش خواهد کرد تا این مدت زمان حتی الامکان کوتاه باشد. ایران از تخریب، از بین بردن تجهیزات یا حتی بستن تاسیسات زیرزمینی فردو سرباز زده است و با پافشاری اذعان می‌کند که فردو باید به عنوان مکانی برای تحقیق و توسعه و پشتیبانیِ نظنز پابرجا بماند۲۷. بعد از اصرار اولیه بر تعطیلی کامل فردو، دولت اوباما قبول کرده است ایران بایست تنها غنی سازی را در فردو متوقف کند و بنا به گفته‌های یکی از سران دولت، شرایط (دقیقاً تعریف نشده‌ای) را بپذیرد که «توانایی از سرگیری سریع غنی سازی در آنجا را محدود کند» ۲۸.

اما زمابندی مرحلهٔ اول گریز در نیروگاه فردو به راحتی قابل بیان کردن نیست چه رسد به اینکه بتوانیم آن را محدود کنیم. این مسئله نشان دهندهٔ وجود فاکتورهای متعددی مانند تعداد و صلاحیت تکنیسین‌ها و دانشمندان ایرانی، میزان آموزش آن‌ها، وجود تجهیزات مربوطه و غیره است، که همهٔ این موارد حتماً در سال‌های آینده پیشرفت خواهند کرد.

بعلاوه فعالیت‌های ایران در مرحلهٔ حساس گریز در فردو احتمالاً به عنوان یک «عمل خصمانهٔ محرک جنگ» از طرف جامعهٔ جهانی قلمداد نخواهد شد. با اینکه به راحتی می‌توان از دستیابی به بمب هنگام انتقال تسهیلات به فردو جلوگیری به عمل آورد، اما صرف جابه جایی تجهیزات که خلاف معاهده است به مداخلهٔ قطعی نظامی نخواهد انجامید. مطمئن باشید که روحانیون ایران همزمان هزاران زن و کودک را به عنوان سپر انسانی به محل تاسیسات خواهند آورد. فردو -که نامش را از یکی از روستاهای اطراف گرفته که در طول جنگ ایران و عراق بالا‌ترین تعداد شهید را داشته۲۹– مکان بسیار مناسبی برای این بدلکاری نظام خواهد بود.

با اینکه جزئیات شرابط در فردو نامعلوم است۳۰، روشن است که براساس توافق احتمالی آتی این نیروگاه همچنان به فعالیت خود ادامه خواهد داد؛ البته با لحاظ کردن مواردی برای جلوگیری از ادامهٔ غنی سازی صنعتی. همچنین جایگاهش به عنوان نماد مقاومت ایرانی به صورت رسمی حفظ خواهد شد.

زمان همه چیز نیست

در ‌‌نهایت، استدلال جان کری دربابِ زمان گریز هسته‌ای و به طور کلی سیاست ضد تکثیر سلاحهای ایران در دولت اوباما، بر اساس این فرض شایع و نه چندان بدیهی بنا شده که “توافق خوب” توافقی است که طی آن به زمان کافی برای متوقف کردن زمان گریز هسته‌ای در آینده دست یافت.

در این مورد که اگر ایران از نو اقدام به غنی سازی اورانیوم برای دستیابی به بمب کرد، داشتن زمان کافی برای متوقف کردنش بهتر از نداشتن زمان است، حق با جان کری است۳۱. اما چقدر بهتر است؟ اگر کار به از بین بردن تاسیسات غنیسازی ایران بکشد، آمریکا و/یا اسراییل فقط چند هفته زمان برای آن لازم دارند.

البته دخالت نظامی هم صد در صد با موفقیت همراه نخواهد بود. بنا بر عقل سلیم، مشکل “زمان گریز” کوتاه این است که جایی برای بازگرداندن صلحآمیز شرایط قبلی (که همه موافقند راه حل مطمئن تری از بمب است) باقی نمی‌گذارد. به گفتهٔ آلبرایت، «اگر ایران تصمیم به ساختن سلاح بگیرد، تنها جواب موجود مداخلهٔ نظامی خواهد بود» ۳۲.

بسیار خوب. حال چرا ما باید انتظار داشته باشیم که راه حل دیپلماتیک در میان این زمان گریز امکان پذیر باشد؟ این فرض که می‌توان تهران را مجبور کرد که پس از شتافتن در جهت ساختن بمب نظرش را عوض کند درتضاد با همهٔ چیزهای دیگریست که راجع به رژیم ایران می‌دانیم – چنین فرضی احتمالاً ناشی از عادت کردن متخصصین ضد تکثیر به دیکتاتورهای غیرقابل پیش بینی مثل کیم جونگ ایل و معمر قذافی است.

مهم این است که نظر ایران را قبل از شروع به گریز عوض کنیم. آیا این فرض که دخالت سریع نظامی تنها پاسخ واشنگتن خواهد بود، نقش موثرتری در بازداشتن ایران از رسیدن به گریز نخواهد داشت؟ تا اینکه انتظار داشته باشیم که جامعهٔ جهانی آن‌قدر زمان خواهد داشت که راجع به چگونگی پاسخ گویی و چانه زدن بر سر امتیازات لازم پس از گریز با ایران مذاکره کند؟

 نتیجه

با اینکه بعد از شکست مذاکره کنندگان برای رسیدن به توافق قبل از ضرب‌الاجل آمریکا در ماه نوامبر، جان کری دیگر قولی مبنی بر زمان گریز یک‌ساله نمی‌دهد، اما این بحث هم‌چنان در مرکز توجه تیم مذاکره‌کنندهٔ آمریکا قرار دارد۳۳.

چرا بر عددی پافشاری می‌کنند که هیچ معنایی ندارد؟ به گفته ‌گری سیمور – هماهنگ کننده سابق کاخ سفید در امور کنترل تسلیحات و سلاح‌های کشتار جمعی در دورهٔ اول ریاست جمهوری اوباما- زیرا زمان گریز مشخص «همان چیزی است که آن‌ها برای جلب نظر کنگره و متحدان آمریکا در رابطه با توافق نیاز خواهند داشت» ۳۴. در این مرحله از بازی، خط قرمزهای دولت اوباما در مذاکرات بیشتر مربوط به سیاست‌های داخلی آمریکا است نه جلوگیری از جمهوری اسلامی در رسیدن به سلاح هسته‌ای.

با اینکه تا اینجا تلاش دولت اوباما در نشان دادن مذاکرات هسته‌ای ایران، به شکل این سوال که “چقدر ایران در حال حاضر و در آینده تحت توافق هسته‌ای از «نقطه بدون بازگشت» دور خواهد بود” موفق بوده است (و منتقدینی که می‌گویند یک سال کافی نخواهد بود هم بیشتر به این قضیه کمک می‌کنند)، اما کاخ سفید به وجود فاکتورهای دیگری در متوقف ساختن برنامهٔ هسته‌ای ایران اذعان دارد. فاکتورهایی از قبیل وضعیت انبار زیرزمینی غنی سازی که با هدف رسیدن به گریز ساخته شده، توانایی بازرسان در تخمین انبارهای ایران و موانع بر سر راه تحقیق و توسعه. در ‌‌نهایت، به نظر نمی‌رسد کنگره و متحدین آمریکا پس از آگاهی از چند و چون توافق هسته‌ای احتمالی خیلی تحت تاثیر قرار گیرند.

 پانویس‌ها:

۱) محدودیت‌های مورد نظر آمریکا در مذاکرات هسته‌ای ایران. نیویورک تایمز. ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴

۲) بر اساس گزارش آزانس بین المللی انرژی اتمی در سپتامبر ۲۰۱۴، ایران هم‌اکنون دارای ۱۵۴۲۰ سانتریفوژ آی آر ۱ و ۱۰۰۸ سانتریفوژ آی‌آر۲ در نطنز؛ ۳۲۸ سانتریفوژ از انواع مختلف در نیروگاه غنی‌سازی اورانیوم متصل به نطنز؛ و ۲۷۱۰ سانتریفوژ آی‌آر۱ در فردو است.

۳) اصطلاح “زمان گریز” برای اولین بار در این متن در «مذاکرات هسته‌ای ایران» در گروه بین‌المللی بحران، ۱۰ دسامبر ۲۰۱۴ استفاده شد.

۴٫ سازمان بین‌المللی انرژی اتمی “میزان قابل توجه” را به این شکل معنا می‌کند: مقدار تقریبی مواد هسته‌ای که بر اساس آن نتوان امکان ساخت وسایل منفجرهٔ هسته‌ای را نادیده گرفت.

۵) من این اصطلاح را (با کمی دخل و تصرف) از گرگ تیلمان و رابرت رایت قرض گرفته‌ام. تیلمان و رایت زمان گریز موثر را اینگونه معنا می‌کنند: «مدت زمان لازم برای تولید سلاح قابل تحویل» و همچنین ساخت اجزا و وسیلهٔ حمل بمب شکافت‌ناپذیر.

۶) مصاحبهٔ جان کری با کندی کراولیدر مورد توافق ایران، خبرنگار سی ان ان. وزارت کشور ایالات متحده، نوامبر ۲۰۱۳. جان کری در مصاحبه‌اش با خبرنگاران در وین در نوامبر ۲۰۱۴ گفت: قبل از تماس دیپلماتیک دولت اوباما با تهران در سال ۲۰۱۳، برنامهٔ هسته‌ای ایران با سرعت تمام به سوی ذخیره‌های انبوه‌تر، ظرفیت غنی سازی اورانیوم بیشتر، ساخت سلاح‌های پلاتونیومی و زمان گریز کوتاه‌تر می‌شتافت.

۷) ایران بر این باور است که منع وی از داشتن اجزای مهمی که به راحتی قابل جایگزینی باشد به معنای تخریب سانتریفوژ ‌است.

۸) پنج سازشی که در توافق با ایران باید از آن‌ها اجتناب کرد. ‫«موسسه علوم و امنیت بین‌المللی» دیوید آلبرایت اولی هاینونن و آندره آ استیکر، ۳ ژوئن ۲۰۱۴

۹) اظهارات در مقابل کمیتهٔ روابط خارجی سنای آمریکا، دیوید آلبرایت. ۳ دسامبر ۲۰۱۴

۱۰) سانتریفوژهای پیشرفتهٔ ایران، دیوید آلبرایت و کریستینا والروند، ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی، ۱۸ اکتبر ۲۰۱۱. زدن به هدف: چند سانتریفوژ ایرانی؟، آریانا طباطبایی، بولتن داتشمندان اتمی، ۲۷ اکتبر ۲۰۱۴.

۱۱) مدیر سابق سازمان انرژی اتمی: تهدید هسته‌ای ایران پنج بار بزرگ‌تر است، اینترنشنال بیزنس تایمز، ۹ نوامبر ۲۰۱۴

۱۲) اگر بازرسان آژانس از وضعیت قبل از توافق ایران اطلاعی نداشته باشند، هرگونه بازرسی و اطلاعات بعد از توافق وقت تلف کردن خواهد بود و هر توافق نامه‌ای که از ژنو بیرون بیاید حتی ارزش آن کاغذی که بر رویش چاپ می‌شود را نخواهد داشت. ویکلی‌استاندارد.

۱۳) توافق هسته‌ای با ایران: قول یا خطر؟،‌گری. سی. گامبیل، موسسهٔ تحقیقاتی فارن پالیسی، ژوئن ۲۰۱۴

۱۴) محدودیت‌های مورد نظر آمریکا در مذاکرات هسته‌ای ایران. نیویورک تایمز. ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴

۱۵) گزارش‌های حاکی از اجازهٔ آمریکا به ایران برای داشتن سانتریفوژ بیشتر، لوس‌آنجلس تایمز، ۲۰ اکتبر ۲۰۱۴. زدن به هدف: چند سانتریفوژ ایرانی؟، آریانه طباطبایی، بولتن داتشمندان اتمی، ۲۷ اکتبر ۲۰۱۴. مقامات ایران: درخواست‌های آمریکا در عمان و بازگشت به نقطهٔ اول، آرش کرمی، المانیتور، ۱۶ نوامبر ۲۰۱۴. اسراییل: توافق آمریکا به ایران اجازهٔ داشتن ۶۵۰۰ سانترفیوژ می‌دهد. تنها چند ماه تا بمب راه است، تایمز اسراییل، ۳۱ ژانویه ۲۰۱۵ (از قول مقامات اسراییلی که به صورت نا‌شناس که با شبکهٔ ۱۰ خبر اسراییل مصاحبه کرده‌اند.)

۱۶) ارزش پنهان محدودیت‌های بیشتر بر ذخیرهٔ یو. اف ۶ ایران، فرانک فون هیپل و الکس گلازر، برنامهٔ علم و امنیت جهانی، دانشگاه پرینستون، ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۴.

۱۷) توافق ازمایشی ایران و آمریکا بر فرمول کاهش برنامهٔ هسته‌ای اسوپشیتدپرس، ۲ ژانویه ۲۰۱۵.

۱۸) نقش روسیه در گسترش احتمالی مذاکرات ایران، نیویورک‌تایمز، ۳ نوامبر ۲۰۱۴.

۱۹) پنج سازشی که در توافق با ایران باید از آن‌ها اجتناب کرد. ‫«موسسه علوم و امنیت بین‌المللی» دیوید آلبرایت اولی هاینونن و آندره آ استیکر، ۳ ژوئن ۲۰۱۴

۲۰) اصول راهبردی ۵+۱ در مذاکرات ایران، ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی.» دیوید آلبرایت اولی هاینونن و آندره آ استیکر، ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۴

۲۱) نکتهٔ فنی: درک سانتریفوژ آی-آر۸، دیوید آلبرایت. ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی

۲۲) حل معمای هسته‌ای ایران: به سوی توافق هسته‌ای واقع‌گرایانه و تاثیرگذار، انجمن کنترل تسلیحات آمریکا، ژوئن ۲۰۱۴. ایران و ۵+۱: رسیدن به جواب مثبت. گروه بین‌المللی بحران. ۲۷ آگوست ۲۰۱۴.

۲۳) بنا بر گزارش مرکز گموندر موسسهٔ یهودی امنیت ملی: «ایران تنها به اندازهٔ فشار دادن کلید از بمب دور می‌ماند.» رجوع کنید به «واحدکار جداکننده و توافق نهایی با ایران» موسسهٔ یهودی امنیت ملی، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. رابرت جوزف، معاون سابق وزارت کنترل سلاح و امنیت بین‌المللی در دولت جورج بوش ذکر می‌کند که «چنین توافقی به تهران اجازه خواهد تا ظرفیت ذخیره برای غنی‌سازی اورانیوم بیشتر از مقدار واحد کار جداکننده مجاز داشته باشد». رابرت جوزف، راه پیش روی ایران هسته‌ای، نشنال ریویو آنلاین، ۷ آگوست ۲۰۱۴.

۲۴) بحث بر سر سازش‌های مذاکرات هسته‌ای بین ایران و آمریکا، اسوشیتدپرس ۳ فوریه ۲۰۱۵.

۲۵) آن بالا در آسمان، اکونومیست، ۲۵ فوریه ۲۰۱۲.

۲۶) نقد مقالهٔ اخیر بولتن دانشمندان اتمی در مورد نیروگاه هسته‌ای فردو، دیوید البرایت و پل برانان، ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی، ۳۰ نوامبر ۲۰۰۹. وقتی در سال ۲۰۰۹ وجود نیروگاه فردومعلوم شد مقامات دولتی در گزارش کاخ سفید اعلام گردند که فردو قادر به تولید مواد لازم برای تولید یک یا دو بمب در سال است، نشست خبری، کاخ سفید، ‌۲۵ سپتامبر ۲۰۰۹. ایوان اولریش و ایوانکا بارزاشکا از فدراسیون دانشمندان آمریکا در اواخر سال ۲۰۰۹ چنین تخمین زدند که حدود ۴ سال زمان لازم است تا ۳۰۰۰ سانتریفوژ نوع آی-آر ۱ بتواند ‫اورانیوم با درجه تسلیحاتی را با استفاده از اورانیوم طبیعی تولید کند. با این حال این تخمین با توجه به محاسبهٔ ظرفیت آی-آر ۱، حدود ۴۴/۰ واحد کار جدا کننده برآورد شده است. ر. ک «ارزیابی فنی نیروگاه هسته‌ای فردو»، ایوان اولریش و ایوانکا برزاشکا، بولتن دانشمندان اتمی، ۲۳ نوامبر ۲۰۰۹. مطالعات بعدی نشان می‌دهند که آی-آر ۱ در فردو به میانگین ۵۵/۰واحد کار جداکننده در سال می‌رسند. ر. ک «تحلیل ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی از گزارش آژانش اتمی» دیوید آلبرات، کریستینا والروند و آندره آ استیکر. ‫موسسه علوم و امنیت بین‌المللی، ۲۰ فوریه ۲۰۱۴. رابرت. جی. گولدستون چنین محاسبه کرده است که فردو در ۲ سال می‌تواند میزان قابل توجه اورانیوم تولید کند، با اینکه میزان قابل توجه به نظر وی از میزان قابل توجه مورد نظر دیوید آلبرات بیشتر است- در حدود۱۳۰۰ کیلوگرم. «مذاکرات با ایران، گریز و فرار»، بولتن دانشمندان اتمی، ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.

۲۷) هموار کردن بن بست‌ها بر سر راه نیروگاه هسته‌ای زیرزمینی، رویترز، ۹ ژوئیه ۲۰۱۴.

۲۸) مقام دیگری اظهار داشته است این شرایط شامل از کار انداختن سیستمی است که به سانتریفوژ‌ها سوخت اورانیوم با غنای پایین می‌رساند که بنا بر نظر وی به راه‌اندازی مجدد آن بین هفته‌ها تا ما‌ها طول می‌کشد. رجوع کنید «کم شدن مطالبات از ایران، بیشتر شدن مذاکره‌کنندگان هسته‌ای. نیویورک تایمز، ۲۷ فوریه ۲۰۱۳.

۲۹) ناحیهٔ مقدس نیروگاه اتمی فردو در ایران. علی هاشم. المانیتور، ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۳

۳۰) ایران، نزدیکی ۶ قدرت به توافق مذاکرات هسته‌ای، اسوشیتدپرس ۲ ژانویه ۲۰۱۵.

۳۱) اوباما، کری و لو استحکام روابط اسراییل و آمریکا را یادآور می‌شوند، وب‌سایت کاخ سفید، ۶ مارس ۲۰۱۴.

۳۲) اظهارات در مقابل کمیتهٔ روابط خارجی سنای آمریکا، دیوید آلبرایت. ۳ دسامبر ۲۰۱۴

۳۳) گزارش‌های متعددی بر این مسئله صحه می‌گذارند. ر. ک. «آیا مذاکرات هسته‌ای ایران به بن بست رسیده‌اند؟» وال استریت ژورنال، ۱۲ فوریه ۲۰۱۴. به گفتهٔ گروه بین المللی بحران که با مقامات تعدد آمریکایی و اروپایی مصاحبه کرده است زمان گریز یکسالهٔ ایران خط قرمزی برای ۵+۱ باقی خواهد ماند. «مذاکرات هسته‌ای ایران: پس روی مه»، گروه بین‌المللی بحران، ۱۰ دسامبر ۲۰۱۴.

۳۴) محدودیت‌های مورد نظر آمریکا در مذاکرات هسته‌ای ایران. نیویورک‌تایمز. ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴.

*‌گری سی. گامبیل، یکی از نویسندگان نشنال پست، موسسهٔ تحقیقی فارن پالیسی، جروزالم پست، فارن پالیسی و نشنال اینترست است. او پژوهشگر شیلمن-گینزبروگ در فوروم خاورمیانه و سردبیر سابق بولتن اطلاعاتی خاورمیانه، و “میدل ایست مانیتور” بوده است. این یادداشت در ماه فوریه ۲۰۱۵، و پیش از نگارش متن اخیر چارچوب‌های “برنامه جامع اقدام مشترک” میان جمهوری اسلامی و شش قدرت جهانی در لوزان سوییس نوشته شده است.

نظر شما - لطفا از گذاشتن نظر به صورت فینگلیش خودداری کنید