Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

همه مردانِ آیت‌الله


۱۳۹۴/۲/۷ - ۲۱:۳۱

اشتراک گذاری در بالاترین
اشتراک گذاری در خوشمزه
اشتراک گذاری در فیس بوک
اشتراک گذاری در فرندفید
اشتراک گذاری در توییتر
ایمیل کردن این مطلب


فیلیپ اسمیت (پژوهشگر مسائل عراق، لبنان و سوریه در دانشگاه مریلند)

Philip-Smyth

شبه‌نظامیان شیعه عراق در حال تبدیل شدن به خطری به بزرگی داعش هستند

مردان مسلحی که سرهای بریده را نشان می‌دهند، قتل عام نمازگزاران در نماز جمعه، وابستگی فراوان به جهادگرایانِ فراملی، همگی جنایاتی هستند که معمولاً به داعش نسبت داده می‌شود. با این وجود، فعالیت‌های رو به رشد برخی شبه‌نظامیان شیعه عراقی که نقش عمده‌ای در مبارزه با جهادگرایان سنی ایفا می‌کنند نیز چنین است. این گروه‌ها که اغلب آن‌ها ارتباطات ایدئولوژیک و سازمانی عمیقی با ایران دارند در حال از بین بردن آخرین نشانه‌های قدرت و اعتبار دولت بغداد هستند. هم‌چنین چالش عمده‌ای برای هدف اعلام‌شده باراک اوباما در زمینه همکاری با دولت عراق برای عقب نشاندن داعش محسوب می‌شوند.

در حال حاضر، بیشتر از ۵۰ گروه از شبه‌نظامیان شیعه در عراق می‌جنگند. این گروه‌ها فعالانه در حال جذب نیرو هستند تا سربازان بالقوه را از ارتش و پلیس عراق جدا کنند و به عضویت سازمان‌های بسیار ایدئولوژیک، ضد آمریکایی و متعصب فرقه‌ای درآورند. بسیاری از این کارآموزان برای عقب راندن سنی‌های جهادی استفاده نمی‌شوند بلکه اغلب آن‌ها یک گارد پشتیبانی تشکیل می‌دهند تا مناطقی را که ظاهراً تحت کنترل بغداد است حفظ کنند.

شبه‌نظامیان شیعه عمیقاً در تار و پود دولت عراق گره خورده‌اند. این دولت چنان به قدرت آن‌ها وابسته است که تصور حذف آنان نیز برایش غیر ممکن است. این دو با هم‌دستی یکدیگر، موارد وحشتناکی از نقض حقوق بشر را مرتکب شده‌اند: گزارش شده که در اوایل ماه ژوئن گذشته، شبه‌نظامیان شیعه با هم‌دستی نیروهای امنیتی عراق، حدود ۲۲۵ زندانی را که بعضی از آن‌ها کودک بودند، به دار آویختند. گزارش سازمان عفو بین‌الملل در ماه ژوئن نشان می‌دهد که چگونه شبه‌نظامیان شیعه مرتباً دست به اعدام‌های خودسرانه فراقضایی می‌زنند و هم‌چنین گزارش می‌دهد که ده‌ها تن از زندانیان اهل سنت در ساختمان‌های دولتی به قتل رسیده‌اند.

شبه‌نظامیان شیعه همچنین نقش به سزایی در آزادسازی شهر ترکمن‌نشین «آمرلی» داشتند. «کتائب حزب‌الله» یکی از گروه‌هایی است که توسط آمریکا تروریست شناخته شده و نایب مستقیم ایران در جنگ است. این گروه حتی از هلیکوپتر‌های دولتی برای انتقال مهمات در طول جنگ استفاده کرد. همان‌طور که داعش، وسایل نقلیه آمریکایی را غنیمت می‌گیرد و استفاده می‌کند، تانک‌های (M۱A۱ Abrams) ساخت آمریکا نیز که در اختیار دولت عراق قرار دارد، تحت پرچم فرقه شیعه، به عملیات‌های “کتائب حزب‌الله” کمک کرده است. این موارد تنها به تانک‌ها ختم نمی‌شود: خودروهای جنگی «هاموی» زرهی آمریکا که در دوران جنگ عراق مورد حمله موشکی “کتائب حزب‌الله” قرار می‌گرفت اکنون به تصرف همین شبه‌نظامیان درآمده است و در عملیات‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ایران، باعث شکل‌گیری شبه‌نظامیان شیعه در عراق شده است. از ماه می‌ ۲۰۱۳، تهران شبکه‌ای از انواع گروه‌های نیابتی قدیمی و جدید در غراق را تقویت کرد تا جریان مداومی از جنگجو‌ها به سمت سوریه ایجاد کند. بعضی از این نیروهای عراقی که قبلاً در دفاع از رژیم بشار اسد می‌جنگیدند با پذیرش نقش‌های جدید، هسته‌هایی از گروه‌های شبه‌نظامی تازه شکل داده‌اند که در حال حاضر با دشمنان سنی دولت بغداد می‌جنگند.

به خاطر تمرکز ایران بر سوریه در استخدام نیرو، نایبان تهران از کشاندن نیرو به جبهه‌های عراق سود می‌برند. در اپریل گذشته، ایران از گروه‌هایی مانند “کتائب حزب‌الله”، “بدر” و “عصائب اهل حق” که نیروهای تازه نفس برای جنگ در عراق بودند حمایت کرد. در ‌‌‌نهایت این جذب نیرو به آهستگی باعث ایجاد گروه‌های شبه‌نظامیان شیعه شد که تحت فرمان گروه‌های مشهور بودند. با وجود این‌که شکل‌گیری گروه‌های مختلف به طوری غیرضروری پیچیده است ولی در حقیقت کمک می‌کند چنان تصویری شکل بگیرد که انگار حمایت‌های گسترده از شبه‌نظامیانی که سیاست‌ها و ایدئولوژی ایران را دنبال می‌کنند وجود دارد. به علاوه به گروه‌های تثبیت‌شده فرصت می‌دهد تا راحت‌تر نیروهای کم‌تجربه و تازه‌کار خود را مجزا کنند.

برای مثال گروه “کتائب حزب‌الله” -که در سال ۲۰۰۷ با کمک حرب‌الله لبنان شکل گرفت- اخیراً اعلام کرده که «گروه‌های دفاع عمومی» ایجاد کرده است. این گروه جدید برای جذب داوطلبان شیعه عراقی تحت رهبری “کتائب حزب‌الله” تاسیس شد و امروز، افراد زیادی را در جنوب شهرهایی مثل بغداد، دیاله و آمرلی به خدمت گرفته است.

سازمان “بدر” که گروهی متشکل از هزاران مرد مسلح است و یکی از عوامل اصلی ایران در عراق به شمار می‌آید، رکن دیگری از تلاش‌های تهران برای توسعه شبه‌نظامیان شیعه است. در زمان جنگ عراق به خاطر تسلط داشتن بر ادارات دولتی، این گروه توانست تعدادی جوخه مرگ فرقه‌ای ایجاد کند. “بدر” همچنین درگیر جنگ سوریه بوده است و برای این منظور «نیروی شهید باقر صدر» را سازماندهی کرد.

اما نفوذ سازمان “بدر” در بغداد از همه جا بیشتر است. قدرت این گروه تا جایی درون نیروهای امنیت داخلی عراق گسترده است که برخی معتقدند که بسیاری از گروهای خاص عملیاتی و پلیس را کنترل می‌کند. “بدر” در حوزه سیاسی نیز نفوذ فراوانی دارد: جایگاه‌های تثبیت‌شده مهمی درون دولت عراق دارد و یکی از متحدان دولت حیدر العبادی است.

شبه‌نظامیان “بدر” به شکل گسترده‌ای در تشکیلات عوامل ایرانی در عراق نفوذ کرده‌اند. از جمله افراد آن می‌توان به جمال الابراهیمی (رهبر کتائب حزب‌الله)، علی الیاسری (رهبر یک گروه شبه‌نظامی شیعه به نام واحد خراسانی که در سوریه می‌جنگند) و واثق البطاط (رهبر ارتش مختار که یک گروه به شدت فرقه‌گرا است و یک‌بار موشکی برای حمله به مخالفان ایران [مجاهدین خلق] در کمپ لیبرتی شلیک کرد) اشاره کرد.

شبه‌نظامیان سابق “بدر” نیز عمیقاً در رهبری سیاسی عراق ادغام شده‌اند. شیخ عدنان الشهمانی که یکی از نمایندگان پارلمان عراق و عضو کمیته دفاع و امنیت ملی پارلمان است خود جنگجوی سابق “بدر” و رهبر حزب سیاسی «تیار الرسولی» است که یک گروه شبه‌نظامی هم دارد. در اوایل سپتامبر ۲۰۱۳، او تعدادی شبه‌نظامی فرقه‌گرا را برای محافظت از شیعیانی که در مناطق سنی‌نشین زندگی می‌کنند شکل داد. دو حزب مادر «واحد خراسانی» و «تیار الرسولی» هر دو از اعضای ائتلاف حکومت قانون هستند. این تنها بخشی از سازمان‌هایی است که برای تحمیل خواسته‌های ایران در عراق شکل گرفته‌اند.

قدرتمند‌ترین نایبان ایران در عراق برای سر پا نگه داشتن رژیم اسد در دمشق به صورت تنگاتنگی با هم کار کرده‌اند. در اوایل سال ۲۰۱۳ “کتائب حزب‌الله” و “بدر” با هم “کتائب سیدالشهدا” (KSS) را شکل دادند تا در سوریه بجنگد. “کتائب سیدالشهدا” توسط ابومصطفی الشیبانی رهبری می‌شود که وابسته به بدر و نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. ابومصطفی الخزعلی، دبیرکل این گروه نیز در سوریه مستقر و در حومه دمشق زخمی شد.

اکنون فرماندهانی که تجربه اولیه خود را در سوریه به دست آورده‌اند به خانه بر می‌گردند تا برای جدال در عراق نقش‌های سیاسی و نظامی بر عهده بگیرند. بعد از آن‌که گروه خزعلی نقش حزب سیاسی به خود گرفت و با در دست گرفتن قدرت در شهر بصره، لیست انتخاباتی “دولت قانون” نخست‌وزیر وقت نوری المالکی را دور زد، او در انتخابات پارلمان عراق در آوریل صاحب کرسی شد. رهبران “کتائب سیدالشهدا” هم‌چنین درگیر مبارزه با دشمنان خانگی هستند: ابومجاهد المالکی که سرباز سابق “کتائب سیدالشهدا” از سوریه و مدیر کمپین خزعلی بود در حال جنگ در عراق در ماه آگِست کشته شد.

“عصائب اهل حق” (AAH) یکی دیگر از نایبان مهم ایران در عراق بوده است. این گروه در طول جنگ عراق به عنوان شاخه مورد حمایت ایران از «ارتش مهدی» به رهبری مقتدی صدر که یک روحانی بنیادگرا است شکل گرفت و به سرعت تبدیل به گروه بزرگی شد. در طول جنگ به دزدیدن و اعدام پیمان‌کاران انگلیسی و سربازان آمریکایی مشهور شد. این گروه، جنگجوهای زیادی به سوریه فرستاده است و در اوایل سال ۲۰۱۴ شروع به استقرار در استان ناآرام الانبار عراق کرد تا با دشمنان سنی دولت بجنگد.

رشد این شبه‌نظامیان شیعه طرفدار ایران در عراق و بسیاری دیگر مانند آن‌ها به خوبی نشان‌دهنده هدف ایران برای تسلط بر عراق شیعی است. این گروه‌ها نه تنها از قابلیت‌های حمایتی و سازمانی ایران بهره می‌برند بلکه با لحن ایدئولوژیک تهران نیز هم‌سو هستند. آن‌ها به رهبر حکومت ایران یعنی آیت‌الله خامنه‌ای و ایدئولوژی این حکومت، یعنی ولایت مطلقه فقیه وفادارند. ولایت مطلقه فقیه برای رهبر، حداکثر قدرت سیاسی و مذهبی را قائل است. آن‌ها هم‌چنین از مدل حزب‌الله (نایب لبنانی ایران) پیروی می‌کنند و قصد اجرای خواسته‌های ایران در منطقه و ادامه دادن به «انقلاب اسلامی» ایران را دارند.

همان‌طور که هدف داعش از بین بردن مرزهایی است که به دنبال جنگ جهانی اول در خاورمیانه ایجاد شد، شبه‌نظامیان شیعه حمایت‌شده توسط ایران نیز در این روند نقش دارند. تنوع نژادی بین شبه‌نظامیان شیعی عراقی و سوری درست مانند گروه جهادی‌های سنی مرزهای ملیتی را در نوردیده است: از ابتدای حضور شبه‌نظامیان شیعه در هر دو درگیری آن‌ها چنین استدلالاتی مطرح کردند که آن‌ها «دفاع از حرم‌ها» و «دفاع از شیعیان» را فارغ از موقعیت جغرافیایی آن‌ها در پیش می‌گیرند.

تیپ ابواالفضل العباس (LAFA) که برجسته‌ترین و قدیمی‌ترین شبه‌نظامیان شیعه خارجی در دمشق هستند نقشی اساسی در ترفیع مفهوم جنگ فرقه‌ای ایفا کرده‌اند. در ماه آگِست، این گروه طرفدار ایران، تشکیل سازمان عراقی خود را اعلام کرد که از قرار در جنوب بغداد و احتمالاً نزدیک آمرلی مستقر شده است. ابوعلی الدراجی که یکی از فرماندهان سابق این گروه در دمشق است نیز با گرد هم آوردن جنگجویانی که در سوریه با آن‌ها هم‌کار بوده، “تیپ ابوالفضل العباس” خودش را تشکیل داده است. اغلب این شاخه‌های “تیپ ابوالفضل العباس” در مورد ایدئولوژی خود مبهم ظاهر شده‌اند. اما ارتباط‌شان با شبکه‌های ایران قویاً نشان می‌دهد که تهران شدیداً بر آن‌ها اعمال قدرت می‌کند.

درحالیکه ایران ارتباطات گسترده‌ای با اکثر (اگر نگوییم همه) شبه‌نظامیان شیعه عراق دارد، سایر عناصر قدرتمند شیعی عراقی که با ایدئولوژی مطلقه ایران موافق نیستند نیز گروه‌های خود را شکل داده‌اند.

گروه “سرایا‌ السلام” (تیپ صلح) به رهبری مقتدی صدر در ماه ژوئن گذشته تشکیل شد. درست حوالی زمانی که آیت‌الله‌العظمی علی سیستانی فتوای جهاد علیه داعش را صادر کرد. با اینکه فتوای سیستانی مشخصاً بیان می‌کرد که عراقی‌ها باید به ارتش عراق بپیوندند، جنگ‌جویان تیپ جدید صدر هیچ‌گونه وفاداری به سیستانی ندارند. با این وجود “سرایا السلام” به واسطه داشتن توانایی جذب ده‌ها هزار از حامیان صدری با مشکل کمبود جنگجو مواجه نخواهد شد.

به جز گزارش‌های اندکی مبنی بر همکاری نایبان ایران در بعضی سطوح، نیروهای صدر سال‌ها است که با “عصائب اهل‌ حق”، “بدر” و سایر گروه‌ها درگیری دارند. به علاوه، حزب سیاسی او هم‌اکنون با جبهه‌ای سیاسی همکاری می‌کند که با ائتلاف “دولت قانون” مخالف است.

در ابتدا هدف صدر از تشکیل “سرایا السلام” اساساً فعالیت‌های دفاعی بود. اما در ماه‌های گذشته این گروه شدیداً در فعالیت‌های تهاجمی سرمایه‌گذاری کرده است. امروز، قرارگاه‌های آن در تمام عراق از شهر سامرا تا شهر تازه آزاد‌شده آمرلی و جرف النصر و دیاله در شرق گسترش یافته‌اند. تعداد افراد زیاد گروه “سرایا السلام” و افزایش فعالیت آن‌ها در درگیری‌ها و سوابق «ارتش مهدی» نشان می‌دهد که این گروه می‌تواند دوباره دست به کشتار وسیع فرقه‌ای بزند.

به دنبال فتوای سیستانی، “مجلس اعلای اسلامی عراق” (ISCI) به سرپرستی عمار الحکیم، «تیپ عاشورا» را تشکیل داد. این گروه با استفاده از دستگاه سیاسی و رسانه‌ای‌اش، دست به جذب نیرو زد و آن‌ها را در بغداد و سامرا مستقر کرد. در ماه جولای، نیروهای این گروه که از جنوب شرقی استان میسان می‌آمدند، تلفات سنگی را هنگام جنگ در استان الانبار متحمل شدند.

از آن‌جایی که رهبران سیاسی و روحانی، هر یک شبه‌نظامیان مخصوص به خود را در عراق سازماندهی کرده‌اند، گروه‌های حاشیه‌ای، گاه با دولت وارد درگیری شده‌اند. یکی از موارد غیرمعمول‌تر آن، روحانی شیعه حاشیه‌ای به نام محمود الصرخی بود. حامیان او وارد درگیری مسلحانه با نیروهای امنیت داخلی عراق شدند که منجر به مرگ هفت تن شد. با این‌که مثال “الصرخی” منحصر به فرد است، خطر درگیری‌های درون شیعه‌ای بسیار جدی است.

شبه‌نظامیان شیعه عراق همچنین، مقابل جامعهٔ کرد‌ها قرار دارند. کرد‌ها یکی از هم‌پیمانان اصلی آمریکا در جنگ علیه داعش هستند. گروه شبه‌نظامی «حرکت حزب‌الله النجباء» که از “عصائب اهل حق” منشعب شده و یکی دیگی از نایبان ایران است و همین‌طور “کتائب حزب‌الله”، هر دو، مسعود بارزانی، رییس دولت اقلیم کردستان را به همکاری با “داعش” و گروه‌های بعثی متهم کرده‌اند و هشدارهای جدی علیه هرگونه فعالیت کرد‌ها در کرکوک داده‌اند. سخنگوی گروه “حرکت حزب‌الله النجباء” تا آن‌جا پیش رفت که گفت «اگر بارزانی به همکاری خود با جهادی‌ها ادامه دهد موشک‌های مقاومت اسلامی به اربیل برخورد خواهند کرد».

قدرت گرفتن روزافزون این شبه‌نظامیان نشان می‌هد که با وجود برکناری مالکی از نخست‌وزیری، دولت عراق عمیقاً در دست نیروهای فرقه‌ای باقی مانده است. این شبه‌نظامیان عموماً استقلال عملیاتی خود را از بغداد حفظ کرده‌اند، حتی زمانی که از سازوکار نوپای دموکراسی در کشور سوءاستفاده می‌کنند تا برای تفوق بر نهادهای رسمی جلب حمایت کنند. آن‌ها صرفاً ضمیمه‌های دولت نیستند. آن‌ها خود دولت‌اند. آن‌ها به هیچ قدرتی در بغداد پاسخ‌گو نیستند و تنها به رهبران روحانی خود و تهران پاسخ‌گو هستند.

در حالی که این گروه‌های مسلح ظاهراً بر روی شکست داعش تمرکز دارند هم‌چنین انتظار می‌رود که در شکل‌گیری آینده جامعه شیعه عراق بسیار تاثیرگذار باشند. ایدئولوژی بنیادی و روابط سازمانی آن‌ها نشان می‌دهد که به ایران اجازه نفوذی بی‌سابقه در عراق را خواهند داد. اگر واشنگتن هم‌اکنون وارد عمل نشود تا جلوی این رشد را بگیرد ممکن است بسیار دیر دریابد و آن زمان عملاً بغداد را به تهران واگذار کرده باشد که از آن، هیچ راه برگشتی نیست.

منبع: فارن پالیسی

نظر شما - لطفا از گذاشتن نظر به صورت فینگلیش خودداری کنید